سل

بعضي از عواملي که باعث مي شوند آلودگي به سل تبديل به بيماري تبديل شود، يا فرد سالم بيشتر در معرض ابتلا باشد، در زير آمده است:

بيماري ايدز-

 استفاده از مواد مخدر 

- عفونت اخير با ميکوباکتريوم توبرکلوزيس (طي دو سال گذشته)

- علائم راديوگرافي قفسه سينه که دال بر سل قبلي باشد (در افرادي که کامل درمان نشده‌اند يا اصلاً درمان نشده‌اند)

- بيماري ديابت

- سيليکوز (التهاب مزمن ريه ها ناشي از استنشاق غبار ماده معدني سيليكا)

- درمان طولاني با کورتيکواستروييدها (داروهاي سرکوب کننده سيستم ايمني)

- سرطان سر ‌و گردن

- بيماري هاي خوني (مانند لوسمي)

- بيمارهاي کليوي پيشرفته

- وزن کم (10 درصد يا کمتر از 10 درصد وزن ايده آل)

راه هاي ابتلا

اصلي ترين راه ابتلا، استنشاق ترشحات يا غبار آلوده به ميکروب سل مي‌باشد که معمولاً ناشي از تماس با بيمار مبتلا به سل مي‌باشد. ولي سل گاوي مي‌تواند از طريق مصرف لبنيات آلوده و  غير پاستوريزه نيز انسان را آلوده نمايد.

بيماري سل به وسيله قطره هاي ريز موجود در هوا از فردي به فرد ديگر منتقل مي شود و اغلب افرادي را که در ارتباط نزديک با فرد بيمار باشند، درگير مي کند. بنابراين همه اعضاي خانواده فرد بيمار، در معرض ابتلا به اين بيماري هستند، مگر اينکه بيمار به بيمارستان منتقل شود و با آنها زندگي نکند و يا تحت درمان صحيح قرار بگيرد.

فردي که دچار سل است، اگر سرفه يا عطسه کند و جلوي دهان و بيني خود را نگيرد، قطره هايي که حاوي ميکروب سل هستند، در هوا پخش مي شوند و اگر فرد ديگري که نزديک فرد مبتلاست ، اين قطره ها را استنشاق کند، باعث ابتلاي او خواهد شد. بنابراين افراد مبتلا بايد هميشه هنگام عطسه و سرفه جلوي دهان و بيني خود را با دستمال بگيرند و پس از آن، دست هاي خود را با دقت بشويند.

البته اين به آن معنا نيست که فرد مبتلا به سل بايد قرنطينه شود. در تماس کوتاه و گذرا امکان انتقال بيماري بسيار کم است، اگر چه غير ممکن نيست.

سل از طريق حشرات نيز منتقل مي شود.

علايم باليني

سل اوليه معمولاً بدون نشانه است و در جريان معاينه معاشران بيماران سلي کشف مي‌شود. اين بيماري معمولا ريه ها را گرفتار مي کند. نشانه هاي بيماري عبارتند از: سرفه بيش از دو هفته (معمولاً خشک)،تب، کم اشتهايي و در کودکان نارسايي رشد. نشانه هاي شديدتر بيماري ممکن است شامل حملات سرفه و ديده شدن خون در خلط باشد.

سل ممکن است به جز ريه اعضاي مختلفي از بدن را گرفتار کند که اين اعضا مي توانند شامل غدد لنفاوي، استخوان و مفاصل، ستون مهره ها، دستگاه ادراري تناسلي، پريکارد قلب، شکم و روده باشد که بسته به ناحيه گرفتار، علايم خاص خود را خواهد داشت.

عوارض بيماري

بسته به اعضاي درگير شده و مدت درگيري، سل مي تواند منجر به پلورزي(جمع شدن مايع در فضاي جنب يا فضاي بين ريه و قفسه سينه)، آمپيم( پلورزي چرکي سلي)، هموپتزي (خونريزي زخم هاي مخاط ريه که معمولاً جزيي است، ولي مي تواند به خونريزي کشنده نيز منجر شود)، خنازير يا لنفادنيت گردن (تورم گره هاي لنفاوي که ممکن است با ترشح نيز همراه شود)، تخريب کليه ها، اختلالات باروري هنگام درگيري اندام هاي تناسلي، شکستگي مهره ها و .... شود.

روش هاي تشخيص

عکس برادري از قفسه سينه بيمار مبتلا به سل توسط اشعه ايکس

آزمون توبرکولين

کشت خلط

راديوگرافي سينه

نمونه برداري بافتي

درمان

مصرف داروهاي ضد سل راه اصلي درمان اين بيماري مي باشد. دوره درمان و مقدار داروي مورد مصرف، بسته به شدت بيماري و قسمت‌هاي درگير شده بدن متفاوت است، ولي به طور متوسط بين شش ماه تا يک سال مي باشد.

آلودگي هم‌زمان به بيماري ايدز مي تواند درمان بيماري را بسيار مشکل کند. درمان انواع باکتري هاي مقاوم به درمان ميکروب سل از چالش هاي پزشکي است.

در گذشته تنها راه هاي درمان، استراحت در جاهاي خوش آب و هوا و در زير نور خورشيد، نيروبخشي جسماني، دوري از کارهاي سخت و رنج آور، ورزش سبک، گردش و شادي و خوش گذراني و دوري از غم و اندوه، خوردن غذاهاي سودمند و نيروبخش بود.

عوارض داروهاي ضد سل

سرگيجه ، تهوع ، تاري ديد، عدم تعادل، زرد شدن سفيدي چشم‌ها، دل‌درد، استفراغ و وزوزگوش که  در صورت مشاهده اين علائم، بايد مصرف داروها قطع شود و پزشک در جريان قرار گيرد.

نارنجي يا قرمز شدن رنگ ادرار يا ساير ترشحات بدن در اثر مصرف داروي ريفامپين مي‌باشد و هيچ گونه خطري ندارد.

پيشگيري

بعد از دو هفته از شروع درمان امکان انتقال بيماري به ديگران وجود ندارد، ولي در دو هفته اول درمان بايد از تماس‌هاي مکرر با بيمار مبتلا به سل خودداري کرد.

بيمار حتماً از ماسک استفاده کند.

از بوسيدن کودکان خودداري کند.

از پراکندگي اخلاط در هوا و زمين خودداري کند.

پيشگيري در جامعه:

اصلي ترين راه مبارزه با اين بيماري شناسايي افراد مبتلا و درمان آنها با داروهاي ضد سل مي باشد(تحت نظارت مستقيم DOTS).

شناسايي افراد آلوده که به هنوز به سل مبتلا نشده اند .

ارتقاي آموزش هاي بهداشتي و سطح اقتصادي- فرهنگي در جامعه موجب کاهش بيماري مي گردد.

مبارزه با بيماري ايدز، زيرا اين بيماري موجب شيوع موج جديد از بيماري سل گرديده است.

پيشگيري با تزريق واکسن سل (ب‌ث‌ژ):

با توجه به دستورالعمل‌هاي کشوري واکسن ب‌ث‌ژ در بدو تولد و در يک نوبت به کودک تزريق مي‌شود.

تزريق مکرر واکسن سود بخش نيست و فقط يک بار تزريق کافي است.

بايد دانست که واکسن ب‌ث‌ژ از بروز موارد خطرناک و مرگ و مير بيماري سل در فرد جلوگيري به عمل مي‌آورد، ولي اثرات ناچيزي در پيشگيري از گسترش بيماري سل در جامعه دارد.

اهميت مبارزه صحيح با سل

با تشخيص به موقع و درمان صحيح بيماران مبتلا به سل، به راحتي مي توان با اين بيماري مبارزه کرد.

ولي اگر نتوانيم بيمار را تشخيص دهيم، به راحتي هر بيمار مسلول سالانه 10 تا 15 نفرديگر را در خانواده و نزديکان خود آلوده مي کند.

مهم‌تر آنکه اگر بيمار مبتلا به سل ريوي را تشخيص دهيم، ولي تحت درمان صحيح قرار نگيرد، موجب به وجود آمدن ميکروب سل مقاوم به دارو مي گردد که داروهاي ضد سل معمولي ديگر بر آن اثر نمي کنند، در نتيجه بيماري وخيم تر شده و به راحتي قابل درمان نمي باشد و اگر به ديگران منتقل شود، مشکلات زيادي را به وجود مي آورد.

عدم درمان صحيح و دقيق بيماران مسلول موجب بروز بيماري لاعلاجي مي گردد. سل بيماري فقرا مي‌باشد.

شرايط اتاق بيمار

نور خورشيد به مقدار کافي به داخ اتاق نفوذ کند.

به اندازه کافي پنجره داشته باشد (يک پنجم مساحت کف اتاق).

از بستن پنجره اتاق بيمار خودداري کنيد.