اپيدميولوژي سل

 

 

 

بر اساس آمار اتحاديه جهاني مبارزه با بيماري سل، حدود هشت ميليون و هشتصد هزار مورد بيماري سل سالانه در دنيا ثبت مي گردد و از اين ميان حدود 700.000 نفر در اثر اين بيماري فوت مي نمايند. در كشور ما حدود 10.000 بيمار مسلول در سال ثبت مي گردد كه اين رقم حدود 50%  تخمين زده شده است.( شاخص كشوري بروز سل اسمير مثبت 13 در 100 هزار مي باشد)

در حال حاضر 15.500.000 مورد مسلول در جهان وجود دارد و در هر ثانيه يك نفر به بيماري سل آلوده مي شود و در هر 4 ثانيه يك نفر به بيماري سل مبتلا مي گردد ودرهر 17 ثانيه يك نفر در اثر بيماري سل در جهان فوت مي نمايند.

حدود يك سوم  يعني 2.000.000.000 نفر از مردم جهان آلوده به مايكوباكتريوم توبركولوز مي باشند، در كشورهاي در حال توسعه 25% از موارد مرگ مير قابل پيشگيري دراثر بيماري سل بوجود مي آيد  . 95% از موارد بيماري سل و 98% از موارد مرگ و مير سل در كشورهاي در حال توسعه مي باشد . 75% از موارد بيماري سل در گروه سني 15 تا 50 سال رخ ميدهد . بيماري سل از لحاظ بار بيماري DALY در رتبه هفتم قرار دارد و اين رتبه با توجه به تغييرات و جابجاي رتبه هاي بالاتر همچنان ثابت باقي مانده و پيش بيني مي گردد تا سال 2020 در همين رتبه باقي بماند .

در سال 2000 بالغ بر 5/3 ميليون نفر در اثر بيماري سل فوت كرده اند و اين در حالي است كه تمام اين مرگ ها قابل پيشگيري است .

 

عامل بيماري سل :

سل يك بيماري عفوني است كه در اثر تعدادي از مايكوباكتريوم ها سلي ( توبركلوزيس ،بوويس، افريكافوم) ايجاد مي گردد و در اكثر موارد  بيماري توسط مايكوباكتريوم توبركلوزيس ايجاد مي گردد .

سل تقريباً مي تواند تمام اعضاء بدن را درگير نمايد ولي شايعترين شكل ، سل ريوي است .  راه انتقال عفونت تقريباً هميشه از راه تنفس است اما ميكروب سل پس از ورود به بدن مي تواند از طريق خون و لنف به ساير نقاط منتقل گردد.

در صورتي كه باسيل  سل پارانشيم ريه را درگير كرده باشد سل ريوي و در صورت درگيري خارج پارانشيم ريه به عنوان سل خارج ريوي ( حتي غدد لنفاوي مديا سيتنال يا ناف ريه ) اطلاق مي گردد. سل ريوي 80% موارد ابتلا به سل را در بدن تشكيل مي دهد و شناسائي آن در بالغين همراه با وجود باسيل در نمونه خلط دريافت شده از بيمار ميباشد  كه بشدت قابليت سرايت و عفونت زايي دارد .

سل خارج ريوي بندرت به ساير افراد منتقل مي گردد.

 

انتقال عفونت :

بيـــماري سل معمولاً توسط ذرات تنفسي حاوي ميكروب سل از يك بيمار مسلول اسمير مثبت به افراد سالـــم سرايت مي كند اين بيماران با سرفه و عطسه قطرات ريز حاوي ميــكروب را در هوا پخش مي كنند . ذرات بزرگتر مي توانند تا چند ساعت در هوا معلق بمانند . از راههاي انتقال  بسيار نادر بيماري  ورود اتفاقي ميكروب در حين آزمايش و يا  از مادر به جنين ميباشد .

 

علائم بيماري سل :

علائم بيماري سل بر اساس ناحيه گرفتار متفاوت مي باشد . شايعترين علامت بيماري سل سرفه پايدار و طولاني مدت بيش از دو هفته مي باشد كه سرفه ها مي تواند بدون خلط و  يا همراه خلط و گاهي نيزبه همراه خلط خوني باشد  .

علائم مشترك و عمومي شامل تب ، كاهش وزن، كاهش اشتها ، بي حالي ، تعريق شبانه ، خستگي زود رس و ضعف عمومي مي باشد.

علائم عمده بيماري سل خارج ريوي بستگي به عضو مبتلا دارد براي مثال درد قفسه سينه در سل پلور يا سر درد ، تب و سفتي گردن در مننژيت سلي و نازايي در سل دستگاه تناسل مي باشد.

 

 

تشخيص:

بيماريابي بصورت غيرفعال است بدين صورت است كه افرادي كه علائم بيماري را دارند پس از مراجعه به مراكز بهداشتي و درماني مورد شناسايي و بررسي قرار مي گيرند از فرد مشكوك سه نمونه خلط تحت نظارت كاردان يا پرسنل بهداشتي تهيه و در عرض 2 تا 3 روز به آزمايشگاه ارسال مي گردد.

نحوه گرفتن نمونه به شرح ذيل مي باشد .

1-      نمونه اول در مراجعه اول و تحت نظارت

2-      نمونه دوم صبح روز بعد  (خلط صبحگاهي )

3-      نمونه سوم در مراجعه روز دوم و پس از تحويل نمونه دوم يك نمونه ديگر در جا تهيه مي گردد.

در صورتيكه دو نمونه از سه نمونه مثبت باشد بيمار به عنوان بيمار مسلول اسمير مثبت تلقي مي گردد.

اگر نمونه ها منفي باشند براي بيمار بمدت 10 تا 14 روز درمان غير اختصاصي (سل) تجويز و پس از عدم بهبودي و پايداري علائم سه نمونه مجدد خلط مورد آزمايش قرار مي گيرد.

در صورت مثبت بودن دو نمونه و يا يك نمونه  به همراه ديگر شواهد بطور مثال نماي غير طبيعي راديولوژي قفسه سينه بيمار بعنوان سل ريوي اسمير مثبت تحت درمان قرار مي گيرد.

در اطفال چنانچه شيره معده از نظر وجود باسيل مثبت باشد بيمار تحت عنوان سل ريوي اسمير مثبت تلقي مي گردد. تشخيص سل ريوي خارج ريوي مبتني بر آزمايشات باكتريولوژيك بافت شناسي و ساير روش هاي تكميلي مي باشد.

انجام آزمايش كشت خلط نسبت به آزمايش مستقيم خلط از حساسيت بيشتري برخوردار است ولي نتايج معمولاً پس از 4 الي 8 هفته مشخص شده همچنين نياز به مركز مجهز و تكنسين ورزيده دارد.

 

 

 

 

درمان :

اين بيماري كاملاً قابل درمان مي باشد و دوره درمان در حالت هاي عادي بمدت شش ماه بوده كه در 2 مرحله : 1- حمله اي بصورت چهار دارويي براي بمدت 2 ماه  2-  نگه دارنده  بصورت دو دارويي براي مدت 4 ماه ادامه مي يابد. در اكثر موارد خطر سرايت بيماري پس از دو هفته از آغاز درمان صحيح  از بين ميرود .

شايان ذكر است اقدامات تشخيصي و درمان بيماران  در مراكز بهداشتي درماني بصورت  رايگان انجام مي پذيرد. در صورتي كه درمان ناموفق يا ناقص ادامه يابد بيماري به نوع خاصي به نام سل مقاوم (( multi Drug Resistans تبد يل خواهد شد. از ويژگي سل مقاوم عوارض شديد دارويي ،  هزينه هاي بسيار بالا  درمان و موفقيت بسيار كم آن خواهد بود ( 50% ) .

 

پيشگيري از بيماري سل :

بهترين راه پيشگيري سل ، شناسايي و درمان صحيح با نظارت مستقيم  بيماران مسلول اسمير مثبت مي باشد . با تزريق واكسن BCG در دوران كودكي از فرم هاي شديد و كشنده بيماري سل، مثل منن‍ژيت سلي و سل منتشر  جلوگيري مي شود . 

بادام زميني در درمان سل موثر است
 

مطالعات جديد نشان مي دهد كه يك ماده ي شيميايي موجود در بادام زميني ، درمان مؤثري براي بيماري سل است.

به گزارش پايگاه اينترنتي بي بي سي نيوز، بيماري سل ساليانه سبب مرگ بيش از دو ميليون تن در سراسر جهان مي شود.

با اين حال بيشتر كساني كه در معرض باكتري سل قرار دارند، هيچ گونه علائم  بيماري را از خود نشان نمي دهند. اين نكته بيانگرآن است كه در بيشتر موارد دستگاه ايمني بدن به تنهايي مي تواند با باكتري سل مقابله كند.

ماده ي شيميايي  « اكسيد نيتريك » در بسيج كردن دفاع بدن نقش مهمي ايفا مي كند .

دانشمندان براين باورند كه كمبود اكسيد نيتريك باعث آسيب پذيري برخي از افراد مي شود وافزايش مقدار اين ماده مي تواند مشكل را بر طرف كند.

يك راه ، تجويز كپسول هاي حاوي ماده ي آرگينين است كه بدن براي توليد اكسيد نيتريك ازآن استفاده مي كند . آرگينين به مقدار زياد دربادام زميني يافت مي شود.

دانشمندان دانشگاه " لينكوئپينگ " درسوئد 120 بيمار مسلول را در كشور اتيوپي بررسي كردند.اين افراد به مدت چهار هفته همراه با دارو درماني استاندارد، كپسول هاي آر گينين يا دارونما دريافت كردند.

گروهي كه آرگينين دريافت كردند به درمان سريع تر پاسخ دادند وعلائم بيماري مانند سرفه هاي شديد نيز درآنها بسيار سريع تر برطرف شد. هم چنين ميزان باكتري سل در آزمايش بزاق اين بيماران كمتر از بيماراني بود كه دارونما دريافت كردند.

محققان براين باورند كه درمان با آرگينين مي تواند طول مدت درمان را كوتاه تر كند وحتي خطرانتقال بيماري درمراحل عفوني سل را هم كاهش دهد.

دكتر توماس شون ، سرپرست اين مطالعه مي گويد : تأكيد بر درمان با چهار پادزيست كه سازمان جهاني بهداشت توصيه كرده است ، به عنوان مهم ترين روش درمان سل حائز اهميت است.

مكمل هاي آرگينين با تقويت دستگاه ايمني بدن ، شيوه ي جديدي براي درمان مؤثر سل فراهم مي كنند .

به گفته ي محققان درمناطقي كه امكان دسترسي به كپسول هاي آرگينين وجود ندارد، خوردن خوراكي هايي نظير بادام زميني كه غني از آرگينين است مي تواند همين تأثير مثبت را ايجاد كند.

بسياري از مغزها ( خشكبار ) حاوي مقادير زيادي آرگينين هستند كه دراين ميان ، بادام زميني به علت ارزاني قيمت وقابل دسترس بودن درتمام دنيا ، جايگاه ويژه اي دارد.

بيماري سل :   تعریف: سل یک بیماری عفونی است که دراثرمجموعه مایکوباکتریوم های سلی ایجاد میشود ولی در اکثر موارد ناشی از مایکوباکتریوم توبرکلوزیس (یعنی نوع انسانی) است.سل میتواند تقریبآتمام اعضای بدن را مبتلا سازد،ولی شایعترین شکل بیماری سل ریوی است. بیماری در انسان به دو صورت تظاهر میکند: 1-سل ریوی :درصورتی که بیماری پارانشیم ریه را درگیر کرده باشد به آن سل ریوی می گوییم.که بیش از80 درصد موارد را شامل میشود نوع اسمیر مثبت آن به شدت قابل سرایت است. 2-سل خارج ریوی:ابتلای سایر اعضا به سل ،غیر از ریه ها را سل خارج ریوی میگویند.   مورد مشکوک:کسی که سرفه پایدار به مدت 3 هفته یابیشترداردکه ممکن است باخلطویاخلط خونی همراه باشد. مورد قطعی: -     کسی که حداقل2آزمایش اسمیر خلط مثبت داشته باشد -         بیماری که یک آزمایش اسمیر خلط مثبت بعلاوه تغییرات رادیولوژیک به نفع بیماری سل داشته باشد -         بیماری که یک آزمایش اسمیر خلط مثبت بعلاوه یک مورد کشت خلط مثبت داشته باشد   فعاليت ها : 1-سازماندهی اجرای برنامه ملی کنترل و مبارزه با سل در چهارچوب دستورالعمل های کشوری 2-جمع آوری ،جمع بندی و ارسال گزارش های رسیده ازشهرستانهای تابعه و ارائه پس خوراند به محیط 3-تامین و توزیع به موقع داروها ، وسایل آزمایشگاهی و فرمهای ثبت و.... 4-اجرای برنامه های آموزشی و بازآموزی برای کارکنان سیستم بهداشتی 5-نظارت بر اجرای صحیح  راهکار DOTS ومراقبت بیماری سل 6-کنترل کیفی آزمایشگاهها و ارائه پس خوراند به محیط (کنترل کیفی کلیه لامهای مثبت و10 درصد لامهای منفی) 7-جلب همکاری و مشارکت بین بخشی و برون بخشی جهت دستیابی به اهداف 8-هماهنگی جهت بستری و درمان بیماران نیازمند بستری دربیمارستان(MDR-TB) 9-برگزاری کمیته استانی سل 10- تهیه مقدمات لازم جهت راه اندازی آزمایشگاه رفرانس منطقه ای سل 11-ارائه خدمات حمایتی توسط موسسه خیریه مسلولین طوس
	بيماري جذام :   تعریف بیماری:جذام یک بیماری عفونی مزمن است که توسط باسیلی بنام مایکوباکتریوم لپرا ایجاد میشود. این بیماری بیشتر پوست ، اعصاب محیطی، مخاط دستگاه تنفسی فوقانی و نیز چشم ها را گرفتار میکند . جذام میتواند هر دو جنس را در تمام سنین مبتلا سازد. بیمازی دوره نهفتگی بسیار طولانی دارد ولی در اکثرموارد 3 تا 5 سال است. مورد مشکوک : اگر شخصی دارای ضایعات پوستی یا نشانه های ضایعات عصبی باشد و نشانه های اصلی جذام را نداشته باشد مورد مشکوک میباشد. مورد قطعی : اگر شخصی یک یا چند مورد از موارد زیر را داشته باشد -         ضایعه یا ضایعات پوستی کم رنگ یا قرمز رنگ همراه با از دست دادن مشخص حس -         آسیب به اعصاب محیطی که با از دست دادن حس و ضعف ماهیچهای دست ها، پاها ویا صورت تظاهرمیکند -         اسمیر های پوستی مثبت   فعاليت ها : فعالیت های مراقبتی طی سالهای اخیراین بیماری را در مرحله حذف قرار داده است مدیریت تدارک MDTو در دسترس قراردادن آن برای تمام بیماران آموزش به بیماران و خانواده های آنان و کارکنان سیستم بهداشتی همکاری بین بخشی مانند سازمان بهزیستی- کمیته امدادوانجمن های حمایتی مجذومین ارجاع موارد مشکوک به پزشک عمومی بررسی موارد تماس با بیماران بررسی و ثبت  موارد تشخیص داده شده و گزارش به مرکز مدیریت بیماریها

	نام سل هنوز برای بسیاری ترسناک است و یادآور بیماری مهلکی که سرانجامی جز مرگ ندارد. با پیشرفت های پزشکی دیگر سل ، بیماری غیرقابل درمانی نیست اما همچنان خطرناک است. 23 مهر روز ملی مبارزه با سل نامگذاری شده است. فرصتی مناسب برای یادآوری بیماری که زمانی تحت کنترل بود اما اکنون در سطح جهانی در حال افزایش است و کشور ما نیز از این قاعده مستثنا نیست ، حتی به دلیل شرایط خاص در معرض خطر بیشتر است. سل عفونت مزمنی است که به وسیله باکتری ایجاد می شود. این بیماری بیشتر ریه را درگیر می کند اما دیگر اعضای بدن هم ممکن است با آن درگیر شوند. بیماری سل به وسیله قطره های ریز موجود در هوا از فردی به فرد دیگر منتقل می شود و بیشتر افرادی را که در ارتباط نزدیک با فرد بیمار باشند ، مبتلا می کند. بنابراین همه اعضای خانواده فرد بیمار در معرض ابتلا به این بیماری هستند. مگر این که بیمار تحت درمان صحیح قرار بگیرد. بیماری سل در 2سال اول پس از ورود باکتری به بدن ظاهر می شود. سل زمانی تحت کنترل بود ولی بخاطر ایدز ، فقر و سوءمصرف الکل و دیگر داروها مجددا ظهور کرده است. سل یک مشکل عمده سلامتی جامعه در سراسر دنیا، بخصوص در کشورهای در حال توسعه است. از نقطه نظر جدید بودن مشکل ، سازمان بهداشت جهانی این بیماری را یک مورد اورژانسی در کره زمین اعلام کرد. از 1.7 میلیارد افراد آلوده به باسیل سل ، 1.3 میلیارد نفر در کشورهای در حال توسعه زندگی می کنند. در حال حاضر سالانه 8 میلیون مورد جدید از بیماری سل یافت می شود و سالانه 2 میلیون نفر به علت سل می میرند. این عدد 26 درصد مرگهای قابل پیشگیری بالغان در سراسر دنیا را شامل می شود. سالانه 1 درصد به تعداد موارد جدید سل در دنیا اضافه می شود و تا سال 2020 میزان بروز این بیماری در سراسر جهان 40 درصد افزایش خواهد یافت و تا آن زمان احتمالا یک میلیارد نفر آلوده به میکروب سل و 150میلیون نفر مبتلا به بیماری سل وجود خواهند داشت و 36میلیون نفر نیز بر اثر این بیماری جان خود را از دست خواهند داد. رو به بهبود در سال 1342از هر 100هزار نفر 142نفر در ایران به بیماری سل مبتلا بودند اما در سالهای اخیر با فعالیت های انجام شده این بیماری بیش از 10برابر کاهش یافته است. در سال 1384 میزان شیوع بیماری سل 6.8 درصد گزارش شده است ، اما بر اساس آمارهای سازمان بهداشت جهانی ، در هر جمعیت یک صد هزار نفره ایرانی ، 12نفر به بیماری سل مبتلا هستند. آمارها بیانگر آن است که نظام بهداشتی کشور تنها توانسته ، 57درصد مبتلایان به سل را در کشور تشخیص دهد. تشخیص ندادن بیماری و پس از آن گزارش نکردن آمار مبتلایان ، یکی از معضلات نداشتن آمار صحیح در این مورد است. شرایط ناهمگون خاص در کشور عاملی برای پراکندگی سل محسوب می شود. به همین دلیل ، میزان بروز در برخی استان ها صفر و در برخی 40 تا 45 نفر است. بیشترین موارد ابتلا به سل در استان های سیستان و بلوچستان ، گلستان و سپس با یک فاصله در استان های خراسان شمالی ، رضوی و جنوبی ، هرمزگان و خوزستان گزارش شده است. 52درصد موارد سل در کشور را مردان تشکیل می دهند و برحسب جمعیت ، بیشترین موارد سل مربوط به گروه سنی بالای 65سال است. 15درصد موارد گزارش شده سل در کشور متعلق به ملیت غیر ایرانی و عمدتا افغانی بوده است. همسایگان آلوده 85درصد موارد سل دنیا در 22کشور قرار دارند. 2کشور افغانستان و پاکستان از این 22کشور در همسایگی ایران قرار دارند. این در شرایطی است که در سالهای اخیر برنامه سل کشور عراق مختل شده و همچنین موارد سل در بخش شمالی کشور نظیر آذربایجان و ارمنستان هم بالاست. توجه داشته باشیم کشورهای شوروری سابق میزان بالایی از موارد سل مقاوم به دارو را در خود دارند. لزوم درمان صحیح امروزه درمان سل در تمام دنیا درمانی استاندارد است که همه باید از آن تبعیت کنند. این درمان براساس وزن بیمار با دوز دارویی متناسب با آن تغییر کرده و به طور معمول تا 6ماه ادامه می یابد. درصورت به وجود آمدن مقاومت آنتی بیوتیکی در اثر مصرف نادرست دارو، باسیل این بیماری به درمان دارویی پاسخ مناسبی نمی دهد و در نهایت مبدل به بیماری سل مقاوم (MDR) می شود. به طور متوسط، هزینه تشخیص و درمان رایگان هر بیمار مبتلا به سل 200هزار تومان دارویی است ، اما تنها هزینه درمان سل مقاوم به درمان 25میلیون تومان است و 6 تا 24 ماه زمان می برد. این هزینه جدای از هزینه بستری ، آزمایش ها و کشتهای مکرری است که درمان سل مقاوم به درمان نیاز دارد. در نهایت نیز تنها 40 تا 60درصد درمان موفق خواهد بود و مابقی بیماران با حفظ قدرت انتقال بیماری به دیگران محکوم به مرگ هستند. این در حالی است که درمان صحیح بیماری سل ضمن آن که قابل بهبود و کنترل است ، از به وجود آمدن سل مقاوم به درمان پیشگیری می کند. مشکل در شهرها در نظام بهداشتی کشور تشخیص و درمان سل کاملا رایگان است و این در شرایطی است که برای جلوگیری از گسترش سل بیماریابی و درمان دیگر اعضای خانواده هم به صورت رایگان انجام می شود. درمان ناقص هم اکنون موفقیت درمان در کشور حدود 84 درصد است که با ایده آل آن یعنی 85 درصد فاصله زیادی وجود ندارد اما باید توجه داشت که بسیاری از بیماران پس از مدت کوتاهی از شروع درمان ، بهبود اندکی پیدا کرده و درمان را رها می کنند و به همین علت ، درمان ناقص انجام می شود. متاسفانه در 75درصد موارد مدتی پس از شروع دارو ، درمان به صورت نیمه کاره رها می شود و این امر باعث مقاوم شدن بیماری می گردد. در این حالت ، 30 درصد موارد بیماران خودبه خود درمان می شوند ، 50 درصد می میرند و در 20درصد موارد بیماری آنها مزمن می شود. اگر فرد مسلول درمان بیماری را نیمه کاره رها کند ، احتمال مقاومت سل به دارو 30درصد خواهد بود. احتمال مقاومت سل به دارو برای بار دوم متوقف و رها کردن فرایند درمان سل ، 60درصد و برای بار سوم ، حدود 100درصد است. هر فرد مبتلا به سل اگر درمان نشود ، طی دوره بیماری خود می تواند بین 12 تا 15 نفر را مبتلا کند. بنابراین در صورت مشاهده و تشخیص موارد سل ، حتما باید آن را به مسوولان بهداشت و درمان کشور گزارش کرد. درمان بیماران مبتلا به سل در مناطق روستایی ، شهرهای کوچک تا متوسط با نظارت کامل و از سویی پرسنل بهداشتی و یا آموزش دیده انجام می شود. در جوامع شهری به لحاظ فرهنگ شهرنشینی ، اشتغال و ترس افراد به جهت طرد شدن از سوی اطرافیان وجود و این تصور غلط که سل غیرقابل درمان و نوعی انگ محسوب می شود لذا در شهرهای بزرگ به لحاظ درمان کامل سل با مشکل مواجه هستیم البته گفتنی است که در حال حاضر هزینه بستری این بیماران کاملا رایگان نیست و آنها باید 75 تا 90 درصد هزینه بستری را پرداخت کنند. سل و ایدز بیماری ایدز عامل خطر مهمی برای گسترش سل است. این دو بیماری یکدیگر را تشدید می کنند در نتیجه در بسیاری از مناطق جهان همه گیری موازی سل متعاقب همه گیری ایدز رخ می دهد. تخمین زده می شود که در 3 تا 5 سال آینده 20 تا 25 درصد موارد سل در بعضی نواحی آسیای جنوب شرقی مستقیما به علت بیماری ایدز باشد. احتمال آلودگی به سل در فرد عادی با سیستم ایمنی طبیعی تا پایان عمر 5 تا 10 درصد است ، حال آن که احتمال ابتلا یک بیمار مبتلا به ایدز به سال سالانه 7 تا 10 درصد است. در ایران نیز تقریبا یک درصد بیماران مبتلا به سل گزارش شده از نظر ویروس ایدز مثبت هستند. از آنجا که هنوز بیماری ایدز در کشور ما خیلی شایع نیست ، گرفتاری کمتری داریم اما باید توجه داشته باشیم که پرشتاب ترین منطقه رشد ایدز در جهان ، مناطق آسیایی مجاور کشور ماست و از این نظر واقعا در وضعیت خطرناکی قرار داریم. سل و بخش خصوصی رئیس مرکز مدیریت بیماری های وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی می گوید: با توجه به عملکرد بخش خصوصی در زمینه درمان ، هیچ تضمینی برای کنترل و مدیریت بیماری سل در کشور وجود ندارد. دکتر محمدمهدی گویا می افزاید: تشخیص پایین ، گزارش دهی نادرست و تاخیر در تشخیص بیماری سل ، مبارزه برای مقابله و کاهش آلودگی این بیماری را ناکام می گذارد. گویا معتقد است : اطلاعات محدودی از شیوه درمان سل در بخشهای خارج از نظام بهداشتی وجود دارد که کیفیت درمان را در این بخش کاهش داده و تاثیر دلخواه را در خدمات کنترل سل ندارد. وی تجویز ناصحیح دارو توسط بخش خصوصی را مشکل دیگری دانست که جای بررسی زیادی دارد. مدیریت و بیماری مراجعه دیرهنگام ، ضعف بیماریابی فعال از سل ، ضعف پیشگیری اطرافیان ، ضعف گزارش دهی مراکز درمان خصوصی ، عملکرد نامناسب مراکز تشخیص پاراکلینیکی ، ضعف در تشخیص بالینی پزشکان و ضعف در نظام آموزش دهی از جمله نقاط ضعف ما در برابر بیماری سل است که موجب شناسایی کم بیمار در کشور برشمرد.جز این موارد کمبود آزمایشگاه های تشخیص سل ، کمبود نیروی انسانی متخصص ، ضعف در مهارت تکنسین های آزمایشگاهی و کافی نبودن ابزار و امکانات به عنوان مشکلات مطرح در تشخیص و درمان سل در کشور است. صاحبنظران معتقدند بیماری سل مشکل مدیریت سلامت جوامع است زیرا این بیماری در تمام ابعاد بروز، زمان و تشخیص شناخته شده است و سیر صعودی این بیماری به دلیل ضعف مدیریت است. بیماریابی ، معاینات و درمان بیماران باید به صورت کامل انجام شود و نظام ثبت بیماری نیز مناسب باشد. فراموش نکنیم برای مبارزه و ریشه کنی سل نیازمند اجرای مستمر برنامه های پایش و نظارت هستیم.

" سل چیست؟ "

سل عفونت مزمنی است که به وسیله باکتری " میکوباکتریوم توبرکلوزیس" و گاهی به وسیله سایر مایکوباکتریوم ها ایجاد می شود. این بیماری اغلب ریه را درگیر می کند ، اما تقریبا هیچ کدام از دستگاههای بدن از شر بیماری " سل " در امان نیستند و سایر اعضای بدن هم ممکن است با این بیماری درگیر شوند.

بیماری سل به وسیله قطره های ریز موجود در هوا از فردی به فرد دیگر منتقل می شود و اغلب افرادی را که در ارتباط نزدیک با فرد بیمار باشند ، درگیر می کند . بنابراین همه اعضای خانواده فرد بیمار ، در معرض ابتلا به این بیماری هستند. مگر اینکه او به بیمارستان منتقل شود و با آنها زندگی نکند و یا تحت درمان صحیح قرار بگیرد.

فردی که دچار عفونت فعال سلی است ، اگر سرفه یا عطسه کند و جلوی دهان و بینی خود را نگیرد ، قطره هایی که حاوی مایکو باکتریوم یا میکرب سل هستند ، در هوا پخش می شوند و اگر فرد دیگری که نزدیک فرد مبتلا است ، این قطره ها را استنشاق کند ، باعث ابتلای او خواهد شد. بنابراین افراد مبتلا هنگام عطسه و سرفه باید همیشه برای پوشاندن دهان و بینی خود از دستمال استفاده نمایند و پس از آن ، دستهای خود را با دقت بشویند.

البته این به آن معنا نیست که فرد مبتلا به سل باید قرنطینه شود . در تماس کوتاه و گذرا امکان انتقال بسیار کم است ، اگر چه غیر ممکن نیست.

بسیاری از مردم میکروب سل در بدنشان وجود دارد . اما مبتلا به بیماری سل فعال نیستند.

علایم بیماری سل

علایم اولیه سل ، ممکن است بسیار عادی باشد و توجه را جلب نکند ، مثل شخصی که دچار سرما خوردگی است یا کسی که مدتی لاغر و ضعیف است یا گاهی فرد تب می کند و دچار سرفه های مکرر می شود. افراد ، در این مرحله به پزشک مراجعه نمی کنند تا علایم شدیدتری در آنها بروز کند ، علایمی مثل درد تیزی که در ناحیه قفسه سینه است و با نفس کشیدن و سرفه ایجاد و تشدید می شود و یا وجود خلط خونی .

 باید توجه داشت هیچ کدام از این دو علامت ، مخصوص بیماری سل نیستند ، اما نباید این علایم را دست کم گرفت.علایم سل می تواند شبیه علایم سایر بیماریهای ریوی ( مثل ذات الریه ، آبهای ریوی ، تومورها و عفونتهای قارچی)، خیلی از بیماریهایی غیر ریوی و یا حتی همراه سایر بیماری ها باشد.

درمان بیماری سل

 برای درمان سل ، راههای بسیاری وجود دارد ، اما همواره باید 3 نکته را در نظر داشت :

1-    رژیم دارویی سل، اغلب شامل چند دارواست که میکروب سل نسبت به آنها حساس است . این داروها باید همراه هم مصرف شوند تا اثر لازم را داشته باشند . استفاده نامنظم داروها باعث می شود میکروب سل نسبت به این داروها مقاوم شود.

2-  بیمار باید داروهایش را به طور منظم و دقیق ، طبق دستور پزشک مصرف کند . این نکته درباره همه بیماری ها صادق است. اما بخصوص درباره سل از اهمیت فوق العاده ای برخورداراست ، چون درصورت مقاومت میکروب سل نسبت به داروهای موجود تقریبا می توان گفت دیگر هیچ داروی کاملا مؤثری برای درمان سل وجود نخواهد داشت.

3- درمان سل کمی طولانی است. بنابراین بیمار باید حوصله داشته باشد و تمام مدت درمان را سپری کند. این دوره درمان گاهی تا 2 سال طول می کشد.