X
تبلیغات
سل
تازه ها در مورد بیماری سل

  سل چيست؟

  بيماری سل يکی از قديمی ترين بيماريهای شناخته شده بشر می باشد که سابقه آن به مصر باستان برمی گردداين بيماری عفونی ناشی از ميکروب سل است که اکثرا ريه ها را ما نموده که به آن اصطلاحا (‌سل ريوی )می گويند. همچنين بيماری سل می تواند به جز ريه ها ستون مهره ها غدد لنفاوی دستگاه گوارش و کليه ها و ساير قسمتهای بدن را نيز درگير نمايد که در اينصورت ( سل خارج ريوی ) ناميده می شود.

  سل يک بيماری عفونی است که در اثر تعداد ی از مايکوباکتريوم ها سلی ( توبرکلوزيس ،بوويس، افريکانوم) ايجاد می گردد و در اکثر موارد بيماری توسط مايکوباکتريوم توبرکلوزيس ايجاد می گردد .

 

  اپيدميولوژی سل :

  بر اساس آمار اتحاديه جهانی مبارزه با بيماری سل، حدود هشت ميليون و هشتصد هزار مورد بيماری سل سالانه در دنيا ثبت می گردد و از اين ميان حدود 700.000 نفر در اثر اين بيماری فوت می نمايند. در کشور ما حدود 10.000 بيمار مسلول در سال ثبت می گردد که اين رقم حدود 50% تخمين زده شده است.( شاخص کشوری بروز سل اسمير مثبت 13 در 100 هزار می باشد).

 

  در حال حاضر 15.500.000 مورد مسلول در جهان وجود دارد و در هر ثانيه يک نفر به بيماری سل آلوده می شود و در هر 4 ثانيه يک نفر به بيماری سل مبتلا می گردد ودرهر 17 ثانيه يک نفر در اثر بيماری سل در جهان فوت می نمايند.

  حدود يک سوم يعنی 2.000.000.000 نفر از مردم جهان آلوده به مايکوباکتريوم توبرکولوز می باشند، در کشورهای در حال توسعه 25% از موارد مرگ مير قابل پيشگيری دراثر بيماری سل بوجود می آيد . 95% از موارد بيماری سل و 98% از موارد مرگ و مير سل در کشورهای در حال توسعه می باشد . 75% از موارد بيماری سل در گروه سنی 15 تا 50 سال رخ ميدهد . بيمار ی سل از لحاظ بار بيماری در رتبه هفتم قرار دارد و اين رتبه با توجه به تغييرات و جابجا يی رتبه های بالاتر همچنان ثابت باقی مانده و پيش بينی می گردد تا سال 2020 در همين مرتبه باقی بماند .

  در سال 2000 بالغ بر 5/3 ميليون نفر در اثر بيماری سل فوت کرده اند و اين در حالی است که تمام اين مرگ ها قابل پيشگيری است.

 

  انتقال عفونت :

  بيـــماری سل معمولاً توسط ذرات تنفسی حاوی ميکروب سل از يک بيمار مسلول اسمير مثبت به افراد سالـــم سرايت می کند اين بيماران با سرفه و عطسه قطرات ريز حاوی ميــکروب را در هوا پخش می کنند . ذرات بزرگتر می توانند تا چند ساعت در هوا معلق بمانند . از راههای انتقال بسيار نادر بيماری ورود اتفاقی ميکروب در حين آزمايش و يا از مادر به جنين می باشد .

 

  علائم بيماری سل :

  علائم بيماری سل بر اساس ناحيه گرفتار متفاوت می باشد . شايعترين علامت بيمار ی سل سرفه پايدار و طولانی مدت بيش از دو هفته می باشد که سرفه ها می تواند بدون خلط و يا همراه خلط و گاهی نيزبه همراه خلط خونی باشد .

  علائم مشترک و عمومی شامل تب ، کاهش وزن، کاهش اشتها ، بی حالی ، تعريق شبانه ، خستگی زود رس و ضعف عمومی می باشد.

  علائم عمده بيماری سل خارج ريوی بستگی به عضو مبتلا دارد برا ی مثال درد قفسه سينه در سل پلورال يا سر درد ، تب و سفتی گردن در مننژيت سلی و نازايی در سل دستگاه تناسلی می باشد.

 

  تشخيص:

  بيماريابی بصورت غيرفعال است و بدين صورت است که افراد ی که علائم بيمار ی را دارند پس از مراجعه به مراکز بهداشتی و درمانی مورد شناسايی و بررسی قرار می گيرند از فرد مشکوک سه نمونه خلط تحت نظارت کاردان يا پرسنل بهداشتی تهيه و در عرض 2 تا 3 روز به آزمايشگاه ارسال می گردد.

 

  روش نمونه گيری:

  1- نمونه اول:در مراجعه اول و تحت نظارت گرفته می شود

  2- نمونه دوم:صبح روز بعد(خلط صبحگاهی )گرفته می شود

  3- نمونه سوم:در مراجعه روز دوم و پس از تحويل نمونه دوم يک نمونه ديگر بلافاصله تهيه می گردد.

  در صورتيکه دو نمونه از سه نمونه مثبت باشد بيمار به عنوان بيمار مسلول اسمير مثبت تلقی می گردد.

  اگر نمونه ها منفی باشند برا ی بيمار بمدت 10 تا 14 روز درمان غير اختصاصی (سل) تجويز و پس از عدم بهبودی و پايداری علائم, سه نمونه مجدد خلط مورد آزمايش قرار می گيرد.

  در صورت مثبت بودن دو نمونه و يا يک نمونه به همراه ديگر شواهد بطور مثال نما ی غير طبيع ی راديولوژ ی قفسه سينه بيمار به عنوان سل ريو ی اسمير مثبت تحت درمان قرار م ی گيرد.

  در اطفال چنانچه شيره معده از نظر وجود باسيل مثبت باشد بيمار تحت عنوان سل ريوی اسمير مثبت تلقی می گردد. تشخيص سل ريوی خارج ريوی مبتنی بر آزمايشات باکتريولوژيک بافت شناسی و ساير روش های تکميلی می باشد.

  انجام آزمايش کشت خلط نسبت به آزمايش مستقيم خلط از حساسيت بيشتری برخوردار است ولی نتايج معمولاً پس از 4 الی 8 هفته مشخص شده همچنين نياز به مرکز مجهز و تکنسين ورزيده دارد.

 

  درمان :

  اين بيمار ی کاملاً قابل درمان می باشد و دوره درمان در حالت های عادی بمدت شش ماه بوده که در 2 مرحله : 1- حمله ای بصورت چهار دارويی برا ی بمدت 2 ماه 2- نگه دارنده بصورت دو دارويی برای مدت 4 ماه ادامه می يابد. در اکثر موارد خطر سرايت بيماری پس از دو هفته از آغاز درمان صحيح از بين ميرود .

  شايان ذکر است اقدامات تشخيصی و درمان بيماران در مراکز بهداشتی درمانی بصورت رايگان انجام می پذيرد. در صورتی که درمان ناموفق يا ناقص ادامه يابد بيماری به نوع خاصی به نام سل مقاوم ( multi Drug Resistans ) تبد يل خواهد شد. از ويژگی های سل مقاوم, عوارض شديد دارويی ، هزينه های بسيار بالای درمان و موفقيت بسيار کم آن خواهد بود .

 

  پيشگيری از بيماری سل :

  بهترين راه پيشگير ی سل ، شناسايی و درمان صحيح با نظارت مستقيم بيماران مسلول اسمير مثبت می باشد . با تزريق واکسن BCG در دوران کودکی از فرم های شديد و کشنده بيمار ی سل، مثل منن‍ژيت سلی و سل منتشر جلوگيری می شود .

+ نوشته شده در  پنجشنبه نوزدهم دی 1392ساعت 9:40  توسط ایرج کوه شکاف  | 

  سل چيست؟

  بيماری سل يکی از قديمی ترين بيماريهای شناخته شده بشر می باشد که سابقه آن به مصر باستان برمی گردداين بيماری عفونی ناشی از ميکروب سل است که اکثرا ريه ها را ما نموده که به آن اصطلاحا (‌سل ريوی )می گويند. همچنين بيماری سل می تواند به جز ريه ها ستون مهره ها غدد لنفاوی دستگاه گوارش و کليه ها و ساير قسمتهای بدن را نيز درگير نمايد که در اينصورت ( سل خارج ريوی ) ناميده می شود.

  سل يک بيماری عفونی است که در اثر تعداد ی از مايکوباکتريوم ها سلی ( توبرکلوزيس ،بوويس، افريکانوم) ايجاد می گردد و در اکثر موارد بيماری توسط مايکوباکتريوم توبرکلوزيس ايجاد می گردد .

 

  اپيدميولوژی سل :

  بر اساس آمار اتحاديه جهانی مبارزه با بيماری سل، حدود هشت ميليون و هشتصد هزار مورد بيماری سل سالانه در دنيا ثبت می گردد و از اين ميان حدود 700.000 نفر در اثر اين بيماری فوت می نمايند. در کشور ما حدود 10.000 بيمار مسلول در سال ثبت می گردد که اين رقم حدود 50% تخمين زده شده است.( شاخص کشوری بروز سل اسمير مثبت 13 در 100 هزار می باشد).

 

  در حال حاضر 15.500.000 مورد مسلول در جهان وجود دارد و در هر ثانيه يک نفر به بيماری سل آلوده می شود و در هر 4 ثانيه يک نفر به بيماری سل مبتلا می گردد ودرهر 17 ثانيه يک نفر در اثر بيماری سل در جهان فوت می نمايند.

  حدود يک سوم يعنی 2.000.000.000 نفر از مردم جهان آلوده به مايکوباکتريوم توبرکولوز می باشند، در کشورهای در حال توسعه 25% از موارد مرگ مير قابل پيشگيری دراثر بيماری سل بوجود می آيد . 95% از موارد بيماری سل و 98% از موارد مرگ و مير سل در کشورهای در حال توسعه می باشد . 75% از موارد بيماری سل در گروه سنی 15 تا 50 سال رخ ميدهد . بيمار ی سل از لحاظ بار بيماری در رتبه هفتم قرار دارد و اين رتبه با توجه به تغييرات و جابجا يی رتبه های بالاتر همچنان ثابت باقی مانده و پيش بينی می گردد تا سال 2020 در همين مرتبه باقی بماند .

  در سال 2000 بالغ بر 5/3 ميليون نفر در اثر بيماری سل فوت کرده اند و اين در حالی است که تمام اين مرگ ها قابل پيشگيری است.

 

  انتقال عفونت :

  بيـــماری سل معمولاً توسط ذرات تنفسی حاوی ميکروب سل از يک بيمار مسلول اسمير مثبت به افراد سالـــم سرايت می کند اين بيماران با سرفه و عطسه قطرات ريز حاوی ميــکروب را در هوا پخش می کنند . ذرات بزرگتر می توانند تا چند ساعت در هوا معلق بمانند . از راههای انتقال بسيار نادر بيماری ورود اتفاقی ميکروب در حين آزمايش و يا از مادر به جنين می باشد .

 

  علائم بيماری سل :

  علائم بيماری سل بر اساس ناحيه گرفتار متفاوت می باشد . شايعترين علامت بيمار ی سل سرفه پايدار و طولانی مدت بيش از دو هفته می باشد که سرفه ها می تواند بدون خلط و يا همراه خلط و گاهی نيزبه همراه خلط خونی باشد .

  علائم مشترک و عمومی شامل تب ، کاهش وزن، کاهش اشتها ، بی حالی ، تعريق شبانه ، خستگی زود رس و ضعف عمومی می باشد.

  علائم عمده بيماری سل خارج ريوی بستگی به عضو مبتلا دارد برا ی مثال درد قفسه سينه در سل پلورال يا سر درد ، تب و سفتی گردن در مننژيت سلی و نازايی در سل دستگاه تناسلی می باشد.

 

  تشخيص:

  بيماريابی بصورت غيرفعال است و بدين صورت است که افراد ی که علائم بيمار ی را دارند پس از مراجعه به مراکز بهداشتی و درمانی مورد شناسايی و بررسی قرار می گيرند از فرد مشکوک سه نمونه خلط تحت نظارت کاردان يا پرسنل بهداشتی تهيه و در عرض 2 تا 3 روز به آزمايشگاه ارسال می گردد.

 

  روش نمونه گيری:

  1- نمونه اول:در مراجعه اول و تحت نظارت گرفته می شود

  2- نمونه دوم:صبح روز بعد(خلط صبحگاهی )گرفته می شود

  3- نمونه سوم:در مراجعه روز دوم و پس از تحويل نمونه دوم يک نمونه ديگر بلافاصله تهيه می گردد.

  در صورتيکه دو نمونه از سه نمونه مثبت باشد بيمار به عنوان بيمار مسلول اسمير مثبت تلقی می گردد.

  اگر نمونه ها منفی باشند برا ی بيمار بمدت 10 تا 14 روز درمان غير اختصاصی (سل) تجويز و پس از عدم بهبودی و پايداری علائم, سه نمونه مجدد خلط مورد آزمايش قرار می گيرد.

  در صورت مثبت بودن دو نمونه و يا يک نمونه به همراه ديگر شواهد بطور مثال نما ی غير طبيع ی راديولوژ ی قفسه سينه بيمار به عنوان سل ريو ی اسمير مثبت تحت درمان قرار م ی گيرد.

  در اطفال چنانچه شيره معده از نظر وجود باسيل مثبت باشد بيمار تحت عنوان سل ريوی اسمير مثبت تلقی می گردد. تشخيص سل ريوی خارج ريوی مبتنی بر آزمايشات باکتريولوژيک بافت شناسی و ساير روش های تکميلی می باشد.

  انجام آزمايش کشت خلط نسبت به آزمايش مستقيم خلط از حساسيت بيشتری برخوردار است ولی نتايج معمولاً پس از 4 الی 8 هفته مشخص شده همچنين نياز به مرکز مجهز و تکنسين ورزيده دارد.

 

  درمان :

  اين بيمار ی کاملاً قابل درمان می باشد و دوره درمان در حالت های عادی بمدت شش ماه بوده که در 2 مرحله : 1- حمله ای بصورت چهار دارويی برا ی بمدت 2 ماه 2- نگه دارنده بصورت دو دارويی برای مدت 4 ماه ادامه می يابد. در اکثر موارد خطر سرايت بيماری پس از دو هفته از آغاز درمان صحيح از بين ميرود .

  شايان ذکر است اقدامات تشخيصی و درمان بيماران در مراکز بهداشتی درمانی بصورت رايگان انجام می پذيرد. در صورتی که درمان ناموفق يا ناقص ادامه يابد بيماری به نوع خاصی به نام سل مقاوم ( multi Drug Resistans ) تبد يل خواهد شد. از ويژگی های سل مقاوم, عوارض شديد دارويی ، هزينه های بسيار بالای درمان و موفقيت بسيار کم آن خواهد بود .

 

  پيشگيری از بيماری سل :

  بهترين راه پيشگير ی سل ، شناسايی و درمان صحيح با نظارت مستقيم بيماران مسلول اسمير مثبت می باشد . با تزريق واکسن BCG در دوران کودکی از فرم های شديد و کشنده بيمار ی سل، مثل منن‍ژيت سلی و سل منتشر جلوگيری می شود .

+ نوشته شده در  پنجشنبه نوزدهم دی 1392ساعت 9:36  توسط ایرج کوه شکاف  | 

 

سل

سل يک بيماري عفوني قابل انتقال مي باشد که توسط باکتري به نام "ميکوباکتريوم توبرکلوزيس" ايجاد مي شود. نام ديگر اين باکتري، باسيل کخ است، زيرا در سال 1882 (ميلادي) پروفسور رابرت کخ دانشمند آلماني آن را کشف کرد.

نوعي از اين بيماري که به سل گاوي موسوم است، ميان انسان و چهارپايان مشترک است.

ميکروب سل در بدن بسياري از افراد وجود دارد، اما آنها مبتلا به بيماري سل فعال نيستند.

اين بيماري در کشورهاي جهان سوم از معضلات بهداشتي است و در مناطقي از کشور ما نيز شايع است.

سازمان جهاني بهداشت، سل را يک فوريت جهاني اعلام نموده است، زيرا با پيدايش و انتشار باکتري هاي مقاوم به دارو، مجددا خطر تبديل بيماري سل به يک بيماري غير قابل علاج مطرح است.

به همين مناسبت در کشور ما نيز روز 23 مهر ماه، "روز ملي مبارزه با سل" در نظر گرفته شده است.

عوامل مساعد کننده

بعضي از عواملي که باعث مي شوند آلودگي به سل تبديل به بيماري تبديل شود، يا فرد سالم بيشتر در معرض ابتلا باشد، در زير آمده است:

بيماري ايدز-

 استفاده از مواد مخدر 

- عفونت اخير با ميکوباکتريوم توبرکلوزيس (طي دو سال گذشته)

- علائم راديوگرافي قفسه سينه که دال بر سل قبلي باشد (در افرادي که کامل درمان نشده‌اند يا اصلاً درمان نشده‌اند)

- بيماري ديابت

- سيليکوز (التهاب مزمن ريه ها ناشي از استنشاق غبار ماده معدني سيليكا)

- درمان طولاني با کورتيکواستروييدها (داروهاي سرکوب کننده سيستم ايمني)

- سرطان سر ‌و گردن

- بيماري هاي خوني (مانند لوسمي)

- بيمارهاي کليوي پيشرفته

- وزن کم (10 درصد يا کمتر از 10 درصد وزن ايده آل)

 

راه هاي ابتلا

اصلي ترين راه ابتلا، استنشاق ترشحات يا غبار آلوده به ميکروب سل مي‌باشد که معمولاً ناشي از تماس با بيمار مبتلا به سل مي‌باشد. ولي سل گاوي مي‌تواند از طريق مصرف لبنيات آلوده و  غير پاستوريزه نيز انسان را آلوده نمايد.

بيماري سل به وسيله قطره هاي ريز موجود در هوا از فردي به فرد ديگر منتقل مي شود و اغلب افرادي را که در ارتباط نزديک با فرد بيمار باشند، درگير مي کند. بنابراين همه اعضاي خانواده فرد بيمار، در معرض ابتلا به اين بيماري هستند، مگر اينکه بيمار به بيمارستان منتقل شود و با آنها زندگي نکند و يا تحت درمان صحيح قرار بگيرد.

فردي که دچار سل است، اگر سرفه يا عطسه کند و جلوي دهان و بيني خود را نگيرد، قطره هايي که حاوي ميکروب سل هستند، در هوا پخش مي شوند و اگر فرد ديگري که نزديک فرد مبتلاست ، اين قطره ها را استنشاق کند، باعث ابتلاي او خواهد شد. بنابراين افراد مبتلا بايد هميشه هنگام عطسه و سرفه جلوي دهان و بيني خود را با دستمال بگيرند و پس از آن، دست هاي خود را با دقت بشويند.

البته اين به آن معنا نيست که فرد مبتلا به سل بايد قرنطينه شود. در تماس کوتاه و گذرا امکان انتقال بيماري بسيار کم است، اگر چه غير ممکن نيست.

سل از طريق حشرات نيز منتقل مي شود.

 

علايم باليني

سل اوليه معمولاً بدون نشانه است و در جريان معاينه معاشران بيماران سلي کشف مي‌شود. اين بيماري معمولا ريه ها را گرفتار مي کند. نشانه هاي بيماري عبارتند از: سرفه بيش از دو هفته (معمولاً خشک)،تب، کم اشتهايي و در کودکان نارسايي رشد. نشانه هاي شديدتر بيماري ممکن است شامل حملات سرفه و ديده شدن خون در خلط باشد.

سل ممکن است به جز ريه اعضاي مختلفي از بدن را گرفتار کند که اين اعضا مي توانند شامل غدد لنفاوي، استخوان و مفاصل، ستون مهره ها، دستگاه ادراري تناسلي، پريکارد قلب، شکم و روده باشد که بسته به ناحيه گرفتار، علايم خاص خود را خواهد داشت.

 

عوارض بيماري

بسته به اعضاي درگير شده و مدت درگيري، سل مي تواند منجر به پلورزي(جمع شدن مايع در فضاي جنب يا فضاي بين ريه و قفسه سينه)، آمپيم( پلورزي چرکي سلي)، هموپتزي (خونريزي زخم هاي مخاط ريه که معمولاً جزيي است، ولي مي تواند به خونريزي کشنده نيز منجر شود)، خنازير يا لنفادنيت گردن (تورم گره هاي لنفاوي که ممکن است با ترشح نيز همراه شود)، تخريب کليه ها، اختلالات باروري هنگام درگيري اندام هاي تناسلي، شکستگي مهره ها و .... شود.

 

روش هاي تشخيص

عکس برادري از قفسه سينه بيمار مبتلا به سل توسط اشعه ايکس

آزمون توبرکولين

کشت خلط

راديوگرافي سينه

نمونه برداري بافتي

 

درمان

مصرف داروهاي ضد سل راه اصلي درمان اين بيماري مي باشد. دوره درمان و مقدار داروي مورد مصرف، بسته به شدت بيماري و قسمت‌هاي درگير شده بدن متفاوت است، ولي به طور متوسط بين شش ماه تا يک سال مي باشد.

آلودگي هم‌زمان به بيماري ايدز مي تواند درمان بيماري را بسيار مشکل کند. درمان انواع باکتري هاي مقاوم به درمان ميکروب سل از چالش هاي پزشکي است.

در گذشته تنها راه هاي درمان، استراحت در جاهاي خوش آب و هوا و در زير نور خورشيد، نيروبخشي جسماني، دوري از کارهاي سخت و رنج آور، ورزش سبک، گردش و شادي و خوش گذراني و دوري از غم و اندوه، خوردن غذاهاي سودمند و نيروبخش بود.

 

عوارض داروهاي ضد سل

سرگيجه ، تهوع ، تاري ديد، عدم تعادل، زرد شدن سفيدي چشم‌ها، دل‌درد، استفراغ و وزوزگوش که  در صورت مشاهده اين علائم، بايد مصرف داروها قطع شود و پزشک در جريان قرار گيرد.

نارنجي يا قرمز شدن رنگ ادرار يا ساير ترشحات بدن در اثر مصرف داروي ريفامپين مي‌باشد و هيچ گونه خطري ندارد.

 

پيشگيري

بعد از دو هفته از شروع درمان امکان انتقال بيماري به ديگران وجود ندارد، ولي در دو هفته اول درمان بايد از تماس‌هاي مکرر با بيمار مبتلا به سل خودداري کرد.

بيمار حتماً از ماسک استفاده کند.

از بوسيدن کودکان خودداري کند.

از پراکندگي اخلاط در هوا و زمين خودداري کند.

 

پيشگيري در جامعه:

اصلي ترين راه مبارزه با اين بيماري شناسايي افراد مبتلا و درمان آنها با داروهاي ضد سل مي باشد(تحت نظارت مستقيم DOTS).

شناسايي افراد آلوده که به هنوز به سل مبتلا نشده اند .

ارتقاي آموزش هاي بهداشتي و سطح اقتصادي- فرهنگي در جامعه موجب کاهش بيماري مي گردد.

مبارزه با بيماري ايدز، زيرا اين بيماري موجب شيوع موج جديد از بيماري سل گرديده است.

پيشگيري با تزريق واکسن سل (ب‌ث‌ژ):

با توجه به دستورالعمل‌هاي کشوري واکسن ب‌ث‌ژ در بدو تولد و در يک نوبت به کودک تزريق مي‌شود.

تزريق مکرر واکسن سود بخش نيست و فقط يک بار تزريق کافي است.

بايد دانست که واکسن ب‌ث‌ژ از بروز موارد خطرناک و مرگ و مير بيماري سل در فرد جلوگيري به عمل مي‌آورد، ولي اثرات ناچيزي در پيشگيري از گسترش بيماري سل در جامعه دارد.

 

اهميت مبارزه صحيح با سل

با تشخيص به موقع و درمان صحيح بيماران مبتلا به سل، به راحتي مي توان با اين بيماري مبارزه کرد.

ولي اگر نتوانيم بيمار را تشخيص دهيم، به راحتي هر بيمار مسلول سالانه 10 تا 15 نفرديگر را در خانواده و نزديکان خود آلوده مي کند.

مهم‌تر آنکه اگر بيمار مبتلا به سل ريوي را تشخيص دهيم، ولي تحت درمان صحيح قرار نگيرد، موجب به وجود آمدن ميکروب سل مقاوم به دارو مي گردد که داروهاي ضد سل معمولي ديگر بر آن اثر نمي کنند، در نتيجه بيماري وخيم تر شده و به راحتي قابل درمان نمي باشد و اگر به ديگران منتقل شود، مشکلات زيادي را به وجود مي آورد.

عدم درمان صحيح و دقيق بيماران مسلول موجب بروز بيماري لاعلاجي مي گردد. سل بيماري فقرا مي‌باشد.

 

شرايط اتاق بيمار

نور خورشيد به مقدار کافي به داخ اتاق نفوذ کند.

به اندازه کافي پنجره داشته باشد (يک پنجم مساحت کف اتاق).

از بستن پنجره اتاق بيمار خودداري کنيد.

+ نوشته شده در  دوشنبه دهم اسفند 1388ساعت 1:46  توسط ایرج کوه شکاف  | 

بیماری سل

مقدمه

هیچ بیماری دیگری همانند سل به اقتصاد جامعه لطمه نمی‌زند چرا که ۷۵% این بیماران در کشورهای در حال توسعه و در گروه‌های سنی فعال از نظر اقتصادی هستند، یعنی سنین ۵۰-۱۵ سالگی. پس تشخیص بموقع بیماران باعث پیشگیری از موارد جدید می‌شود. در استان اصفهان در هر شهرستان یک واحد مبارزه با بیماری‌ها در شبکه بهداشت و درمان وجود دارد که نمونه‌های خلط افراد مشکوک را آزمایش می‌کند. در شهر اصفهان دو مرکز ملاهادی سبزواری واقع در خیابان فیض و مرکز نواب صفوی واقع در خیابان بزرگمهر خدمات این بیماری را ارایه می‌کنند. ولی کلیه مراکز بهداشتی و درمانی و خانه‌های بهداشت به افرادی که بیش از سه هفته سرفه می‌کنند قوطی جهت تهیه نمونه داده می‌شود و از طریق مرکز و خانه بهداشت به آزمایشگاه ارسال شده و جواب آن پس از چند روز به بیمار برگردانده می‌شود.

آمار مسلولین دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی اصفهان
سال ۱۳۷۶ لغایت ۱۳۸۳
سال سل ریوی خارج ریوی جمع
اسمیر مثبت اسمیر منفی
جدید عود
۱۳۷۶ ۱۵۸ ۴ ۳۲ ۱۳۶ ۳۳۰
۱۳۷۷ ۱۵۵ ۸ ۶۴ ۱۴۸ ۳۷۵
۱۳۷۸ ۱۹۶ ۹ ۹۴ ۱۵۷ ۴۵۶
۱۳۷۹ ۲۱۳ ۱۰ ۹۸ ۱۸۶ ۵۰۷
۱۳۸۰ ۲۰۴ ۱۲ ۸۲ ۱۸۹ ۴۸۷
۱۳۸۱ ۱۸۹ ۱۵ ۱۱۷ ۱۶۴ ۴۸۶
۱۳۸۲ ۱۵۰ ۱۰ ۸۰ ۱۴۴ ۳۸۴
۱۳۸۳ ۱۶۴ ۱۲ ۹۲ ۱۵۹ ۴۲۷

بیماری سل در طی قرن‌ها بعنوان یک بیماری عفونی مزمن موجب ترس و نگرانی جوامع بشری بوده است. هنوز هم سل شایعترین علت مرگ بدلیل یک عامل عفونی در دنیا می‌باشد بطوریکه در سال ۱۹۹۳ سازمان جهانی بهداشت، سل را یک اورژانس جهانی اعلام کرد.

*    در هر ثانیه یک نفر به باسیل سل آلوده می‌شود. *    در هر ۴ ثانیه یک نفر به بیماری سل مبتلا می‌شود. *    در هر ثانیه یک نفر در اثر ابتلا به سل می‌میرد.

در حدود یک سوم جمعیت جهان (۲ میلیارد نفر) آلوده به مایکوباکتریوم توبرکلوزیس هستند و سالانه ۱۰ میلیون مورد جدید سل بروز می‌کند. در حال حاضر بیش از ۲۰ میلیون نفر به بیماری سل مبتلا هستند. مایکوباکتریوم توبرکلوزیس بیش از هر عامل عفونی منفردی منجر به مرگ می‌گردد بخصوص در بین زنان در سنین باروری است.

مرگ و میر ناشی از سل در کشورهای در حال توسعه ۲۵% از موارد مرگ‌های قابل پیشگیری را تشکیل می‌دهد. ۹۵% از موارد سل و ۹۸% از مرگ‌های ناشی از سل در کشورهای در حال توسعه رخ می‌دهد. ۷۵% از این موارد در گروه سنی ۵۰-۱۵ سال (که از لحاظ اقتصادی گروه تولید کننده محسوب می‌شوند) قرار دارند. بیماری سل دارای مرتبه هفتم در بار جهانی بیماریها بر اساس معیار دالی (DALY) است و پیش بینی می‌شود تا سال ۲۰۲۰ همچنان جایگاه کنونی خود را حفظ کند. در سال ۲۰۰۰ بالغ بر ۵/۳ میلیون نفر به علت بیماری سل فوت کرده‌اند در حالی که تمام مرگ‌های ناشی از سل قابل پیشگیری است. در حال حاضر جهان در وضعیت خطرناکتری نسبت به سال‌های اواسط دهه ۱۹۵۰ قرار دارد.

انواع سل

سل ریوی و سل خارج ریوی شایعترین علایم سل ریوی عبارتند از: سرفه بیش از سه هفته با یا بدون خلط، تب خفیف، بی‌اشتهایی، عرق شبانه، کاهش وزن، خستگی زودرس و ضعف عمومی. سل خارج ریوی می‌تواند در تمام اعضاء بدن دیده شود که بر اساس محل ابتلا علایم خاص خود را دارد.

دلایل اصلی افزایش وسعت جهانی سل

* فقر در جمعیت‌های مختلف نه فقط در کشورهای در حال رشد بلکه حتی در گروه‌های خاصی از کشورهای پیشرفته * تغییرات جمعیتی، مانند افزایش جمعیت جهان، تغییرات هرم سنی جمعیت به ویژه مهاجرت‌ها و جابجایی‌های وسیع جمعیت در جهان. * پوشش بهداشتی نامناسب و ناکافی به خصوص در کشورهای فقیر و گروه‌های آسیب‌پذیر در همه کشور ها. * کنترل ناموفق یا فقدان برنامه کنترل سل که موجب عدم موفقیت در بیماریابی، پیگیری و کاهش میزان بهبودی می‌شود. * همزمانی سل و اپیدمی ایدز در برخی کشورها، به خصوص کشورهای آسیایی و آفریقایی. * به همین دلایل سازمان بهداشت جهانی در سال ۱۹۹۱ سل را یک فوریت جهانی اعلام نموده است. زیرا با پیدایش و انتشار باسیل‌های مقاوم به چند دارو، مجدداً خطر تبدیل بیماری سل به یک مرض غیرقابل علاج مطرح است.

سیاست جهانی کنترل بیماری سل

سیاست سازمان جهانی بهداشت در کنترل سل، راهکار DOTS است. Directly observed treatment short-course به معنی درمان کوتاه مدت تحت نظارت مستقیم.

هدف کلی برنامه کنترل سل

هدف کلی این برنامه، کاهش هر چه سریعتر شیوع سل در جامعه است. به طوری که این بیماری به عنوان مشکل بهداشتی جامعه مطرح نباشد و در نتیجه دستیابی به اهداف نهایی یعنی کاهش میزان بروز مرگ و میر ناشی از بیماری نیز در نهایت امکان‌پذیر شود.

راهکارهای کنترل سل

برنامه‌های ملی سل از طریق اجرای درمان کوتاه مدت تقویت گردد و سیستم مدیریت درمان بهبود یابد. در این راستا استراتژی DOTS مطرح شد که یک روش مؤثر، ارزان، ساده و وسیع است و موفقیت آن بستگی به کامل بودن شش جزء زیر دارد:

۱. حمایت همه جانبه دولت

۲. تشخیص موارد با میکروسکوپ از طریق بیماریابی پاسیو در سیستم خدمات بهداشتی اولیه موجود

۳. شیمی درمانی کوتاه مدت تحت نظارت مستقیم

۴. تأمین منظم دارویی و آزمایشگاهی و تجهیزاتی

۵. تثبیت نظام ثبت و گزارش‌دهی برای نظارت و ارزشیابی

۶. تحقیق در سیستمها و خدمات بهداشتی درمانی مرتبط با بیماری سل

بهبود کامل حداقل ۸۵% بیماران مبتلا به سل ریوی با اسمیر خلط مثبت اثرات ذیل را خواهد داشت:

* کاهش سریع شیوع سل و میزان انتشار آن

* کاهش تدریجی بروز سل

* کاهش موارد مقاوم به درمان در ۲۴ مارس ۱۸۸۲ برابر با ۴ فروردین ماه سال۱۲۶۱ شمسی دکتر رابرت کخ برای اولین بار کشف خود را در مورد باسیل سل در کنفرانسی در برلین مطرح کرد که این روز به همین دلیل روز جهانی سل نامگذاری شده است.

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و یکم اسفند 1387ساعت 22:27  توسط ایرج کوه شکاف  | 

سل

تعریف

سل یک بیماری عمدتاً ریوی است که توسط مایکو باکتریوم توبرکلوزیس یا باسیل کُخ (BK) ایجاد میشود.

اهمیت بهداشتی

علیرغم کشف واکسن و داروهای بسیار موثر برای درمان سل در حال حاضریک سوم کل مردم جهان و 50 درصد مهاجران در حال حاضر آلوده با باسیل سل هستند برآورد میشود که در هر 4 ثانیه یک نفر در دنیا به سل مبتلا میشود و در هر 10 ثانیه در دنیا یک نفر از سل می میرد با این روال در یک دهه نزدیک به300 میلیون نفر به میکروب سل آلوده میشوند و این بیماری به دو شکل ریوی و خارج ریوی تظاهر مینماید که سل ریوی 85 درصد موارد و شکل خارج ریوی 15 درصد موارد را تشکیل میدهد.

مورد مشکوک به سل ریوی

شایعترین و مهمترین علامت ابتلا به بیماری سل ریوی ، سرفه پایدار به مدت 3 هفته یا بیشتراست که معمولاًهمراه خلط و گاهی خلط خونی است .

سایر علائم عبارتند از : تب ، درد قفسه سینه ، تنگی نفس ، کاهش وزن ، کاهش اشتها ، بی حالی و خستگی شبانه .

توجه: سابقه تماس با بیمار خلط مثبت ( بویژه کودکان و بالغین جوان ) شک به سل را بیشتر تقویت میکند .

علائم سل خارج ریوی به عضو مبتلا بستگی دارد مثل :

· درد قفسه سینه در سل پلور

· درد و تورم مفاصل در سل مفصلی

· نازایی در سل اعضای تناسلی

· اختلال ادراری و پیدایش خون در ادرار در سل کلیه

· سردرد ، تب و سفتی گردن در مننژیت سلی

· بزرگ شدن و احیاناًخروج چرک از گره های لنفاوی در سل گره های لنفاوی

· تغییر شکل استخوانها در سل استخوانی ( مانند زاویه دار شدن ستون فقرات و اختلال حرکتی در اندامها )

تشخیص

· آزمایش اسمیر مستقیم خلط : ( برای این منظوزر باید از فرد مشکوک به سل لااقل 3 نمونه خلط در عرض 3-2 روز جمع آوری و مورد آزمایش میکروسکوپی قرار گیرد )

· آزمایش میکروب شناسی خلط از جمله مهمترین ، در دسترس ترین و ارزانترین روش تشخیص سل ریوی ، بویژه در بالغین است .

· تشخیص سل برا ساس رادیوگرافی سینه و نتیجه تست توبرکولین از اهمیت بسیار کمتری برخوردار است .

· اساس تشخیص سل ریوی نتیجه آزمایش میکروسکوپی خلط بیماران مشکوک است .

« نحوه تهیه نمونه خلط از بیمار مشکوک به سل»

توجه:

- نمونه اول : باید در اولین مراجعه بیمار و زیر نظر پرسنل بهداشتی گرفته شود

- نمونه دوم : در همان روز اول بعد از گرفتن نمونه اول یک ظرف خلط خالی نیز به بیمار داده میشودتا صبح روز بعد بمحض بیدار شدن ، خلط صبحگاهی خود را در آن جمع آوری و به واحد بهداشتی بیاورد.

- نمونه سوم : در مراجعه روز دوم به واحد بهداشتی پس از تحویل نمونه دوم ،یک نمونه دیگر نیز در جا از بیمار گرفته میشود

نکته :

باید به بیمار نحوه تهیه خلط توضیح داده شود و کیفیت نمونه ها توسط پرسنل تحویل گیرنده نمونه بررسی گردد تا در صورت آب دهان بودن ، دوباره تهیه شود و نمونه آب دهان ارزش ارسال به آزمایشگاه را ندارد تا جایی که امکان دارد باید نمونه حاوی خلط سینه باشد و همچنین حجم نمونه گرفته شده حداقل باید حدود cc5 باشد .

تعاریف بر اساس محل ابتلا به سل و وضعیت باکتریولوژیکی در بالغین

—سل ریوی اسمیر مثبت

- بیماری که حداقل 2 آزمایش اسمیر خلط مثبت از نظر BK داشته باشد

- بیماری که فقط 1 ازمایش اسمیر خلط مثبت از نظر BK داشته باشد و تغییرات رادیو گرافیک قفسه سینه موید سل ریوی فعال باشد.

- بیماری که فقط 1 ازمایش اسمیر خلط مثبت از نظر BK و یک مورد هم کشت مثبت از نظر BK داشته باشد.

—سل ریوی اسمیر منفی

بیماری که تمام شرایط زیر را داشته باشد:

· بیماری که 2 دروه آزمایش اسمیر خلط ( هر دوره 3 آزمایش ) به فاصله 2 هفته انجام داده باشد و در هر دوره ، حداقل 2 اسمیر خلط از نظر BK منفی باشد.

· تغییرات رادیو گرافیک قفسه سینه موید سل ریوی باشد و علیرغم یکهفته درمان آنتی بیوتیکی وسیع الطیف ، تغییری در حال عمومی بیمار ایجاد نشود .

· تصمیم پزشک مبنی بر شروع درمان ضد سل

یا بیماری که تمام شرایط زیر را داشته باشد :

· بیماری با علائم مطرح کننده سل که بشدت بد حال باشد

· حداقل 2 اسمیر خلط مستقیم منفی از نظر BK داشته باشد.

· تغییرات رادیو گرافیک قفسه سینه موید سل ریوی فعال ( شامل تصاویر ضایعات سل ریوی با درگیری بافت بینابینی یا سل ارزنی ) باشد.

· تصمیم پزشک مبنی بر شروع درمان ضد سل

یا :

بیماری که آزمایش های اولیه اسمیر مستقیم خلط وی از نظر BK منفی بوده، ولی آزمایش کشت خلط او مثبت گزارش شود.

سل خارج ریوی

- ابتلا به سل سایر اعضای بدن به غیر از ریه

- ابتلا پلور ( پرده جنب ) و گروههای لنفاوی مدیاستن در این گروه قرار دارند

تعاریف بر اساس سابقه درمان

مورد جدیدبیماری که قبلاً هیچگونه داروی ضد سل مصرف نکرده و یا مدت مصرف داروها کمتر ازیک ماه باشد.

عودبیماری که در گذشته درمان شده و بعنوان بهبود یافته اعلام گردیده و در حال حاضر مجدداً با خلط مثبت مراجعه کرده است.

شکست درمان بیماری که آزمایش مستقیم خلط وی 5 ماه پس از شروع درمان هنوز مثبت باشد و یا در عرض همین مدت پس از منفی شدن ، مجدداً مثبت شود

درمان بعد از غیبت بیماری که حداقل یک ماه تحت درمان بوده ، حداقل پس از 2 ماه غیبت از درمان، مجدداً جهت درمان مراجعه کرده باشد.

وارده بیماری که در یک واحد دیگر تحت درمان بوده و جهت ادامه درمان به این واحد منتقل شده باشد .

مزمنبیماری که علیرغم درمان کامل مشتمل بر حداقل یک دوره رژیم درمانی گروه 1 و یک دوره کامل درمان مجدد( رژیم درمانی گروه 2) تحت نظارت مستقیم ، همچنان اسمیر مثبت باقی بماند یا اسمیر مثبت شود.

درمان

اساس درمان بیماری سل درمان دارویی بوده و طبق دستور ذیل میباشد :

گروه درمانی

بیماران تحت درمان

مرحله حمله ای

مرحله نگهدارنده

1

بیماران جدید با :

اسمیر مثیت

اسمیر منفی

خارج ریوی

2HRZE

یا

2HRZS

· 4HR

2

موارد عود

موارد شکست درمان

درمان بعد از غیبت ( با خلط مثبت)

2HRZES

و سپس

1HRZE

5HRE

· مرحله درمان نگهدارنده برای گروه 1 چهار ماه است ولی برای بیماران مبتلا به مننژیت سلی ، سل منتشر ارزنی یا مبتلایان به سا ستون مهره ها یا ضایعات عصبی ، مرحله نگهدارنده بمدت 7 ماه توصیه میسشود .

درمان بیماران مراجعه کننده بعد از غیبت

· اگر بیمار مبتلا به سل ریوی با سابقه بیش از یک ماه درمان گروه یک ، پس از 2 ماه غیبت از درمان ، مجدداً مراجعه نماید و آزمایش خلط وی مثبت باشد، باید تحت درمان گروه 2 قرار گیرد .

· بیماری که در گروه 1 تحت درمان قرار گرفته باشد و برای بیش از 2 ماه داروی خود را قطع کرده باشد و در موقع مراجعه مجدد ، اسمیر خلط وی منفی باشد ، میتوان درمان نوع اول را ادامه داد .

پایش در حین درمان

در جریان درمان دارویی ، بیماران باید به فواصل معینی مورد بررسی و نظارت قرار گیرند. لذا جهت اطمینان از موفقیت روند درمان در پایان ماههای ( 2 ، 4 و 6 ) ، ( 3 ، 5 و 8 ) پس از شروع درمان ، بسته به گروه درمانی ( 1 یا 2 ) هر بار 2 نمونه خلط آزمایش میشود .

آزمایش گسترده خلط

رژیم 6 ماهه

رژیم 8 ماهه

پایان مرحله حمله ای

پایان ماه دوم

پایان ماه سوم

در طی مرحله نگهدارنده

پایان ماه چهارم

پایان ماه پنجم

پایان درمان

ماه ششم

ماه هشتم

توجه:

- مرحله حمله ای در گروه 1 دو ماه است ولی اگر بیمار در پایان ماه 2 هنوز نتیجه آزمایش خلط او مثبت باقی مانده باشد درمان حمله ای را تا پایان ماه 3 ادامه میدهیم و پایان ماه آزمایش خلط را دوباره تکرار مینماییم و بدون توجه به نتیجه آزمایش خلط ، درمان نگهدارنده را آغاز میکنیم .

- مرحله حمله ای در گروه 2 برابر سه ماه است ولی اگر بیمار در پایان ماه 3 هنوز نتیجه آزمایش خلط او مثبت باقی مانده باشد درمان حمله ای را تا پایان ماه 4 ادامه میدهیم البته بدون استرپتومایسین ، و پایان ماه 4 آزمایش خلط را دوباره تکرار مینماییم اگر هنوز مثبت باقی مانده باشد کشت خلط و آزمایشات حساسیت دارویی را در صورت وجود امکانات انجام داده و درمان نگهدارنده را نیز آغاز میکنیم .

- برای بیماران خلط منفی و حتی مبتلایان به سل خارج ریوی ( در صورت داشتن خلط) توصیه میشود در پایان ماه دوم درمان ، یک بار از نمظر وجود باسیل سل در خلط مورد آزمایش قرار گیرند تا از منفی ماندن آنها اطمینان حاصل شود . انجام این آزمایش اساساً برای کنترل بیماران از نظر عدم ابتلا به بیماری سل ریوی با اسمیر خلط مثبت است که ممکن است در ابتدا به آن توجه نشده و تشخیص داده نشده باشد .

معیارهای نتایج درمان

تعاریف استاندارد جهت ثبت نتایج درمان در بیماران مبتلا به سل ریوی خلط مثبت

بهبود یافته بیماری که آزمایش خلط وی در زمان پایان درمان یا یک ماه قبل از آن ، منفی شده باشد و حداقل یک آزمایش

خلط منفی نیز در طی درمان داشته باشد .

تکمیل دوره درمان بیماری که دوره کامل درمان را دریافت داشته ولی از انجام یا نتیجه آزمایش خلط وی در پایان درمان اطلاعی

در دست نباشد .

شکست درمان بیماری که آزمایش مستقیم خلط وی 5 ماه پس از شروع درمان هنوز مثبت باشد و یا در عرض همین مدت پس

از منفی شدن ، مجدداً مثبت شود .

فوت شده بیماری که به هر علت در طول درمان سل فوت کند .

غیبت از درمان بیماری که به مدت 2 ماه یا بیشتر داروی خود را قطع کرده است .

انتقال یافته بیماری که پس از شروع درمان به یک واحد درمانی دیگر انتقال یافته باشد .

نکته :

1- چنانچه در طی درمان یک فرد بیمار مشخص شود که تشخیص سل در او اشتباه بوده است باید نام بیمار در دفتر سل خط خورده تا در تجزیه و تحلیل نتایج درمان ارزیابی نشوند اما شماره سلی که در دفتر به فرد فوق داده شده تغییر پیدا نمیکند و به فرد دیگری هم داده نمیشود و طبق فرم شماره 8 عدم ارزیابی بیمار فوق بعلت اشتباه در تشخیص گزارش میگردد.

2- نتایج درمان بیماران مبتلا به سل ریوی خلط منفی و سل خارج ریوی ، بعنوان بهبود یافته و شکست درمان اعلام نمیشود زیرا این نتایج فقط بر اساس آزمایش اسمیر خلط است ولی سایر نتایج از جمله تکمیل دوره درمان ، فوت شده ، غیبت از درمان و انتقال را میتوان به این بیماران بکار برد .

پیگیری اطرافیان بیمار

- تمام اطرافیان بیمار مبتلا به سل ریوی خلط مثبت ، به معاینه نیاز دارند .

- پیگیری بالغین : در صورتیکه فردی دچار سرفه باشد.باید بعنوان مورد مشکوک به سل تحت بررسی قرار گیرد و 3 نمونه خلط جهت آزمایش از وی تهیه شود . اگر اطرافیان علائم خاصی نداشته باشند ضمن آموزش علائم بیماری کافی است به آنها یاد آور شد تا در صورت احساس ناراحتی ، برای انجام معاینه مراجعه نمایند.

*توصیه میشود که یک ماه بعد نیز این افراد مورد معاینه مجدد قرار گیرند .

Eتوجه:

آزمون توبرکولین در بالغین کمتر ارزش دارد چون اکثر افراد بالغ دارای آزمون مثبت هستند .

  • پیگیری کودکان : کودکان بویژه در سنین کمتر از 6 سال که در معرض تماس بوده و علائم بالینی و نشانه های پاراکلینیک ( تست توبرکولین مثبت ، رادیوگرافی مشکوک ریه ، خلط یا شیره معده مثبت از نظر AFB )دارند باید بعنوان یک بیمار مبتلا به سل تحت معالجه قرار گیرند و در غیر اینصورت کلیه کودکان کمتر از 6 سال که در معرض تماس بوده اند باید درمان پیشگیری با ایزونیازید بمقدار 5 میلی گرم بازای هر کیلو گرم وزن بدن بطور روزانه و برای مدت 6 ماه دریافت نمایند .فرد آلوده جدید ( اعم از کودک یا بزرگسال ) ممکن است آزمون توبرکولیم منفی داشته باشد و سالم نیز باشد بروز علائم بیماری و مثبت شدن آزمون ممکن است در آینده آشکار شود اگر بیمار کودک است یررسی افراد خانواده جهت شناسایی فرد انتقال دهنده باسیل به کودک ضروری است .

توجه: افراد خانواده بیماران مسلول به پیگیری فعال نیاز دارند .

پیشگیری

مهمترین راه پیشگیری از سل ، درمان قطعی تمام بیماران مبتلا به سل ریوی با اسمیر خلط مثبت است و لیکن با رعایت یکسری اصول کلی شاید بتوان خطر انتقال عفونت را تا حدی کاهش داد .

  • اقدامات عمومی

- ارتقای سطح بهداشت در جامعه و محیط زندگی افراد

- آموزش عمومی بهداشت

- برقراری تهویه و نور کافی در اتاق بیماران

- تغذیه مناسب بیمار

  • اقدامات اختصاصی

پروفیلاکسی دارویی با ایزونیازید : درمان پیشگیری با ایزونیازید بمقدار 5 میلی گره بازای هر کیلوگرم وزن بدن بطور روزانه و برای مدت 6 ماه ، مانع پیشرفت عفونت ناشی از مایکوباکتریوم بطرف بیماری سل میشود این درمان فقط برای افراد در معرض خطر بالا ضروری است از جمله :

- نوزادان مادران مبتلا به سل ریوی با اسمیر خلط مثبت

- تمام کودکان کمتر از 6 سال که در معرض تماس بوده اند ولی علائم بالینی دال بر بیماری سل ندارند.

- بیماران دچار ضعف سیستم ایمنی ، افراد ممبتلا به دیابت کنترل نشده ، بیماران دچار نارسایی کلیه که تست توبرکولین مثبت دارند ( در صورت درخواست پزشک متخصص )

توجه: هرگز از ریفامپین جهت پیشگیر ی استفاده نکنید .

واکسیناسیون با BCG

واکسیناسیون جزء برنامه گسترش ایمنسازی ( EPI) کشوری است و بررسیها نشان داده که با واکسیناسیون نوزادان بوسیله واکسن BCG ، میتوان از بروز موارد خطر و مرگ زای بیماری ( شکل ارزنی و مننژیت سلی ) جلوگیری کرد و براساس دستورالعمل کشوری لازم است که واکسن در بدو تولد به شکل داخل جلدی در قسمت فوقانی بازوی چپ و بمقدار 05/0 میلی لیتر مایه کوبی شود و این میزان برای کودکان زیر 1 سال کفایت میکند و برای کودکان بیش از 1 سال 1/0 میلی لیتر توصیه میگردد .

برای کودکان 7 سال و بالاتر که در موعد مقرر مراجعه نکرده اند قبل از تلقیح واکسن BCG در صورت امکان باید تست مانتو انجام شود و در صورتی که اندوراسیون حاصل از تست کمتر از 6 میلی متر است واکسن تلقیح شود .

تلقیح واکسن BCG در دو مورد ممنوع است : 1- نوزادانی که علائم تب زرد دارند . 2- نوزادانی که عفونت HIV دارند

توجه: تلقیح یکبار واکسن BCG برای تمام طول عمر کفایت میکند.
+ نوشته شده در  سه شنبه سوم دی 1387ساعت 10:38  توسط ایرج کوه شکاف  | 

 علی اکبر نصرالهی
+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و ششم آبان 1387ساعت 9:52  توسط ایرج کوه شکاف  | 

بيماري سل چيست ؟

سل يك بيماري عفوني واگير مي باشد . بيماري سل از سال هاي بسيار دور وجود داشته و افراد بسيار مشهوري نيز در دنيا به اين بيماري مبتلا شده اند. اين بيماري از قديم در كشور ما شناخته شده بود. در گذشته به اشتباه تصور مي كردند كه نفرين كسي و يا شدت غم و غصه علت اصلي ابتلا به بيماري سل است .

در كتاب هاي غربي به اين بيماري توبركولوز (Tuberculosis) و به اختصار «تي بي» (TB) گفته مي شود.

بيماري سل يكي از مهمترين بيماريهاي عفوني قرن حاضر مي باشد كه توانائي درگير نمودن كليه ارگان هاي بدن را دارد ولي ريه ها بيشتر به سل مبتلا مي شوند.

از سال 1982 همه پزشكان دنيا معتقد بودند كه اين بيماري تا سال 2000 كنترل و بحث آن فقط محدود به كتب پزشكي خواهد بود، ولي اين اميد ده سال بيشتر به طول نيانجامد، به طوري كه در سال 1993 اين بيماري از طرف سازمان بهداشت جهاني به عنوان يك فوريت جهاني اعـــــلام مي گردد.

بروز 10 ميليون مورد جديد سل و درمان تنها دو سوم از آنها كه متأسفانه در بيش از 50 درصد موارد درمان ناقص بوده ، عمق فاجعه را در اين سالها نشان مي دهد.

بروز سه همه گيري از اين بيماري در دو دهه اخير دور نماي كنترل اين بيماري را در آينده نزديك بسيار مبهم نشان مي دهد. ايجاد همه گيري بيماري ايدز و متعاقب آن سل مقاوم به دارو ، جهان كنوني را با تمام پيشرفت هاي عظيم در علم پزشكي از نظر كنترل بيماري سل ، بيش از يك قرن به عقب برگردانده است . امروزه در دنيا هر ساله بيش از 8 ميليون نفر به اين بيماري مبتلا مي شوند و تاكنون يك سوم مردم جهان بدون آنكه احساس بيماري كنند به ميكروب اين بيمــــــــــاري آلوده شده اند.

 

عامل بيماري سل چيست ؟

ميكروبي ميله اي شكل (شبيه مداد) و بسيار كوچك به اندازه 000003/0 متر وارد بدن شما شده كه تنها توسط ميكروسكوپ ديده مي شود. به اين ميكروب ميله اي شكل «باسيل سل» مي گويند . باسيل سل چون بسيار كوچك مي باشد ، به راحتي در هوا شناور مي ماند . چون عامل اين بيماري ميكروب مي باشد ، لذا ممكن است اين بيماري از شما به افراد سالم منتقل گردد.

 

 

 

 

 

 

 

 

سل چگونه از بيمار به فرد سالم منتقل مي شود ؟

ميكروب سل به صورت ذرات ريز وارد هوا شده و نظير سرماخوردگي منتقل مي شود . اين ذرات در صورتي كه مبتلا به سل ريوي باشيد توسط سرفه ،عطسه  ، صحبت ، خنده و يا فرياد شما ، ايجاد و در هوا پخش مي شوند . يك سرفه مي تواند 3000 ذره ميكروبي وارد هوا نمايد و 5 دقيقه صحبت كردن نيز همين تعداد ذره توليد مي كند و عطسه نيز تعداد بيشتر ايجاد مي نمايد. اين ذرات ميكروبي چون بسيار كوچك هستند ، در هواي موجود در هر فضاي بسته براي مدت طولاني مي توانند به طور معلق باقي بمانند. ميكروب سل در خلط كاملاً خشك شده و يا در گرد و غبار معلق پس از 8 تا 10 روز از بين مي رود. اين ميكروب در خاك سرد و سايه دار حداقل 6 ماه زنده مانده و در خلط در حال پوسيدن و تجزيه ، هفته ها و ماهها مقاومت دارد. لذا هواي اطاق آلوده شده به ميكروب سل توسط شما ، مي تواند حتي در زمان غياب شما نيز موجب انتقال بيماري گردد.

زماني كه فرد سالم در هواي آلوده به اين ذرات ميكروبي تنفس كند، ميكروب سل را وارد ريه خود كرده و اين ميكروب خود را  در عرض 48 ساعت به نقاط مختلف بدن مي رساند. ولي بعد از آن بدن دفاع كرده و اجازه گسترش و فعاليت را به ميكروب سل نمي دهد.

جهت انتقال بيماري سل ، تماس هاي طولاني و ورود تعداد زياد ميكروب سل نياز است .

انتقال ميكروب سل از شما به اطرافيان بستگي به سه عامل واگير بودن بيماري سل شما ، محيطي كه تماس در آن اتفاق مي افتد و مدت زمان تماس دارد. بهترين راه براي توقف انتقال، دوري شما از اطرافيان و شروع درمان دارويي مي باشد.

شروع درمان دارويي در كاهش انتقال بيماري بسيار موثر مي باشد به طوري كه واگيري بيماري سل شما را سريعاً بعد از دوهفته از شروع درمان حتي در صورت مثبت بودن آزمايش خلط شما كاهش داده و در طول زمان مصرف دارو ادامه خواهد داد.

افرادي كه به مدت طولاني در تماس نزديك با بيماران مسلول واگير مي باشند بيشترين ميزان خطر ابتلاء به سل را دارا هستند.

تماس نزديك بيمار معمولاً با اعضاي خانواده، هم اطاقي ، دوستان و همكاران رخ مي دهد. اين افراد به دليل تماس با ميكروسكوپ سل، در معرض خطر ابتلاء به عفونت سل مي باشند.

مكان هاي پرازدحام ، كوچك ، سربسته ، كم نور ، بدون تهويه مناسب و مرطوب بهترين شرايط را براي تسهيل انتقال عفونت ايجاد مي كنند.

تابش مستقيم آفتاب در عرض 5 دقيقه باسيل سل را از بين مي برد. لذا در كشورهاي گرمسير تماس مستقيم اشعه آفتاب روش مناسبي براي از بين بردن ميكروب سل است . به همين دليل گسترش و سرايت بيماري بيشتر در خانه ها يا كلبه هاي تاريك اتفاق مي افتد.

 

آيا تمام افرادي كه با ميكروب سل آلوده شده اند به اين بيماري مبتلا مي شوند ؟

خير. ورود ميكروب سل به ريه ها مساوي با ابتلاء به سل نيست ، چون سيستم ايمني بدن در مقابل اين ميكروب دفاع كرده و اطراف آن را يك ديواره محكم دفاعي كشيده و آن را غيرفعال و خفته مي كند . لذا در اين حالت در اكثر موارد فرد حتي متوجه ورود ميكروب به بدن خود و اين دفاع بدن در ريه هاي خود نمي شود. به خاطر همين است كه تاكنون يك سوم مردم به اين ميكروب آلوده شده اند ولي خود از اين موضوع اطلاع ندارند.

 

 

 

تنها در 10% موارد اين ديواره دفاعي به دلائل مختلف تخريب شده و ميكروب هاي خفته و غيرفعال سل بيدار شده و شروع به تكثير مي كنند . در اين زمان به دليل فعاليت شديد ميكروب سل بيمار دچار علائم بيماري سل مي شود و در اين مرحله به اين فرد «بيمار مسلول» مي گويند . پس  فرد آلوده شده به ميكروب سل (عفونت يافته) بيمار نبودهو كاملاً سالم مي باشد. اين فرد حتي ميكرووب سل به ديگران منتقل نمي كند و احساس ناخوشي نيز نمي كند . راديوگرافي ريه اين افراد نيز كاملاً طبيعي خواهد بود. ولي اين افراد تست پوستي سل (تست توبركولين) مثبت دارند.

چه افرادي بيشتر ممكن است مبتلا به سل شوند؟

گروهي ازافراد جامعه نسبت به ديگران بيشتر در معرض ابتلا به بيماري سل هستند .اين گروه از افراد را مي توان به دو دسته تقسيم كرد، يك گروه افرادي هستند كه بيشتر در معرض تماس با ميكروب و گرفتن عفونت سل هستند و گروه ديگر افرادي را شامل ميشوند كه دچـــار عفونت شده اند و شانس بيشتري براي ابتلا به بيماري دارند.

 

گروه اول شامل :

-         فرد در تماس نزديك و مستمر با بيمار مبتلا به سل ريوي واگير

-         - جوامع كم درآمد با خدمات بهداشتي ضعيف

-          اشخاص متولد شده در مناطقي از جهان كه بيماري سل شايع مي باشد.

-    افرادي كه به مدت طولاني در مراكز خاص نگهداري مي شوند (نظيرزندان ها و آسايشگاه هاي سالمندان ، پناهگاهها و …)

-         افراد معتاد به مواد مخدر تزريقي

-   گروههاي ديگري از افراد جامعه كه شيوع بالاي بيماري سل دارند (نظير كارگران مهاجر از كشورهاي با شيوع بالا يا افراد بي خانمان)

-         افرادي كه تماس شغلي با بيماران مبتلا به سل دارند

 

گروه دوم شامل :

-         افراد مبتلا به عفونت HIV (ايدز).

-          افرادي كه در دوسال اخير مبتلا به عفونت سل شده اند.

-         افرادي كه معتاد به مواد مخدر تزريقي هستند.

-         افرادي كه سابقه درمان ناكافي سل دارند.

-         افرادي كه در موقعيت هاي خاص طبي نظير موارد زير هستند :

-         ديابت (بيماري قند)

-         بيماري سيليكوز

-         درمان طولاني با داروهاي كورتن

-         مصرف داروهاي پيوند اعضاء (كاهنده سيستم ايمني)

-         سرطان سر و گردن

-         سرطان خون و غدد لنفاوي

-          نارسائي مزمن كليوي

-         پائين بودن وزن بدن (10% يا بيشتر زير ميزان ايده آل)

-         عفونت HIV(ايدز)، معتادان به مواد مخدر تزريقي ، عفونت در دو سال اخير با ميكروب سل

-   افراد مبتلا به ديابت (بيماري قند) 2 تا 4 برابر افراد عادي مستعد به پيشرفت عفونت ســـل مي باشند. بخصوص بيماران ديابتي وابسته به انسولين كه به خوبي كنترل نمي شوند بيشتر در معرض خطر هستند.

 

سل كدام عضو بدن را مبتلا مي كند و انواع آن كدام است ؟

اين بيماري قادر است تمام اعضاي بدن را مبتلا كند . بيشترين عضوي كه در بدن مبتلا مي شود ريه ها (شش ها) مي باشند . لذا سل ريوي شايعترين نوع سل است. در صورتي كه سل اعضاي ديگر بدن را به جز ريه ها درگير كند به آن سل خارج ريوي گفته شده كه تحت نام همان عضو درگير ناميده مي شود. نظير سل غدد لنفاوي يا سل استخوان يا سل ادراري يا سل مغز (مننژيت سلي) و غيره و …

 

انواع سل ريوي كدام است ؟

در سل ريوي اغلب خلط ايجاد مي شود. اگر در آزمايش ميكروسكوپي خلط بيمار ميكروب سل مشاهده شد به آن سل ريوي خلط مثبت و اگر ميكروب سل مشاهده نشود به آن سل ريوي خلط منفي مي گويند .

 

آيا تمام انواع سل مسري بوده و به اطرافيان منتقل مي شود؟

خير . تنها بيمار مبتلا به سل ريوي خلط مثبت مي تواند ميكروب را در هوا پخش كرده و بيماري را به اطرافيان منتقل نمايد. لذا در اكثر موارد سل ريوي خلط منفي و انواع سل خارج ريوي مسري نبوده و به ديگران منتقل نمي شوند.

 

بيماري افراد مبتلا به سل ريوي خلط مثبت تا چه زماني به اطرافيان سرايت مي كند؟

بيماري اين افراد از زماني كه دچار سرفه و خلط شده اند تا 2 هفته از شروع درمان دارويي ضد سل براي اطرافيان خطر سرايت دارد. بعد از آن اين افراد هيچگونه خطري براي اطرافيان ندارند.

 

علائم انواع سل كدام است ؟

بيماري سل خود را به هر شكل ممكن است نشان دهد. در كشور ما كه اين بيماري شيوع نسبتاً زيادي دارد در بسياري از موارد در تشخيص بيماري ، بايد سل را به خاطر داشت . بيماري سل ممكن است شبيه بيماريهاي ديگر تظاهر نمايد. اين تظاهرات ممكن است شبيه بيماريهاي ديگر نظير ذات الريه برونشيت ، آبسه ريوي ، سرطان و عفونت هاي قارچي باشد.

بيمار مبتلا به بيماري سل مي تواند داراي علائم عمومي ، ريوي يا وابسته به ارگان هاي ديگر بدن و يا تركيبي از اين موارد باشد.

 

علائم و نشانه هاي عمومي

بيماري سل معمولاً ايجاد علائم بيماري مي نمايد ، ولي بسياري از بيماران حتي آنهايي كه بيماري پيشرفته دارند، علائم خفيف و آهسته اي داشته كه ممكن است به طور معمول در نظر گرفته نشود. تعدادي از بيماران مبتلا به سل خارج ريوي نيز در حقيقت ممكن است بدون علامت باشند. معمولاً بايددر بيماران يا افراد بدون علامت كه علائم خفيف يا غيرواضح دارند،  از طريق بررسي سابقه تماس، راديوگرافي غيرطبيعي ريه ، واكنش مثبت تست سل و يا كشت مثبت ميكروب سل پي به بيماري برد. تعدادي از بيماران ممكن است در ابتدا براي مدت چند هفته تا چند ماه احساس خستگي ، بي اشتهايي ، كاهش وزن ، ضعف عمومي ، تعريق شبانه بخصوص در نيمه فوقاني بدن ، قاعدگي نامنظم يا تب هاي خفيف نمايند. اين علائم و نشانه ها اغلب در زمان فعاليت كاري شديد يا استرس هاي هيجاني تشديد مي گردند.

سل در بيماران ديگر ممكن است به صورت يك بيماري تب دار حاد، به همراه لرز و علائم عمومي شبيه آنفولانزا بروز نمايد. در اين حالت بيماران تا زماني كه احساس مي كنند ، اين علائم مربوط به يك عفونت ساده نظير سرماخوردگي بوده و خودبخود برطرف مي شود ، به پزشك مراجعه نمي نمايند. علائم حاد ممكن است طولاني و مزمن شوند.

گاهي اوقات علائم عمومي غيراختصاصي به صورت تب بدون علت مشخص ، تنها تظاهرات بيماري سل مي باشد. براي تشخيص معمولاً يك سري بررسي هاي تخصصي نظير راديوگرافي و تصويرنگاري هاي متعدد از قفسه سينه ، نمونه برداري از ضايعات ، كشت از نمونه هاي ريه ، پرده ريه و قلب، كبد و صفاق انجام مي شود كه ممكن است بيانگر نتايج غيرطبيعي باشد.

در بعضي از مواقع نمونه برداري و كشت مغز استخوان و حتي جراحي شكم براي تشخيص لازم مي گردد.

علائم و نشانه هاي سل ريوي و پرده ريه

سل ريوي به طور مشخص همواره با يك سرفه مختصر آغاز مي شود. اين علامت به طور آهسته در بيش از سه هفته شدت يافته منجربه توليد خلط چسبنده يا چركي مي گردد. در برخي از موارد رگه هاي خوني در خلط وجود دارد. گاهي اوقات يك درد مبهم و يا شديد در قفسه سينه احساس مي شود. تنگي نفس شايع نيست اما معمولاً وجود آن بيانگر درگيري شديد ريه ها ، تجمع مايع فراوان در فضاي پرده هاي ريه و يا همراهي با بيماريهاي قلبي ريوي ديگر مي باشد . تعدادي از بيماران علائم خود را شبيه علائم و نشانه هاي آنفولانزا و سرماخوردگي شديد نظير سرفه هاي خلط دار، تب ، لرز ، درد عضلاني و تعريق ، برونشيت حاد يا ذات الريه تجربه مي نمايند.

جمع شدن آب در ريه معمولاً يك طرفه است و ممكن است همراه درد قفسه سينه با كيفيت خرد كننده باشد. بسياري از بيماران مبتلا به اين نوع سل كه به آن سل پرده ريه مي گويند ، علائم عمومي مختصر دارند.

 

علائم و نشانه هاي سل خارج ريوي

1-  سل غدد لنفاوي :

بيماري سل ممكن است هر يك از غدد لنفاوي بدن را درگير نمايد . سل عدد لنفاوي گردن و فوق ترقوه شايع مي باشد. علائم شامل بزرگي غدد لنفاوي و يا احتمالاً خروج چرك از ضايعه مي باشد. معمولاً بيمار به دليل ايجاد يك توده در گردن سريعاً متوجه آن شده و جهت تشخيص مراجــعه مي نمايد. تخليه خود بخودي از اين غدد ممكن است ديده شود. جهت آزمايش تشخيص مي توان از مايع چركي كشيده شده توسط سوزن يا نمونه برداري جراحي و يا مايع تخليه شده از محل خروج چرك استفاده كرد .

2-  سل ادراري تناسلي :

به دنبال يافته هايي نظير عفونت عود كننده ادراري با كشت منفي از نظر ميكروب هاي بيماريزاي شايع ، وجود بدون دليل خون در ادرار، تب هاي عود كننده بدون منشأ مشخص يا شواهدي در عكس كليه ها دال بر علائم غيرطبيعي در لگنچه هاي ، لگن ، ميزراه يا مثانه بخصوص اگر نواحي متعددي از درگيري وجود داشته باشد، بايد سل ادراري تناسلي را در نظر گرفت . مردان ممكن است بيماري را به صورت يك برجستگي تسبيح مانند در مجراي برنده اسپرم در لمس، مجراي ترشحي در كيسه بيضه يا سفتي پروستات تجربه نمايند. در زنان ممكن است تظاهرات به صورت قاعدگي نامنظم يا قطع كامل آن، بيماريهاي التهابي لگن يا نازائي باشد.

تشخيص به طور معمول توسط كشت هاي مكرر از نمونه هاي اولين ادرار صبحگاهي يا براساس آزمايش هاي كشت و بافت شناسي از نمونه هاي آسيب شناسي به دست مي آيد.

3-  سل استخوان و مفاصل :

درگيري استخواني معمولاً به صورت التهاب مفاصل و عفونت استخوان ديده مي شود . تب و درد موضعي در درگيري استخوان شايع مي باشد. مهره هاي تحتاني قفسه سينه و مفاصلي كه وزن زيادي را تحمل مي نمايند معمولاً درگير مي گردند. در برخي از موارد اين ضايعات در عكس برداري هاي معمولي نيز ديده نمي شود. نيمي از اين بيماران سابقه درگيري ريوي نيز ندارند. بيماري استخواني سل اكثراً در سنين كهولت ديده مي شود.

4- سل مغز و اعصاب :

رفتار غيرطبيعي ، سردرد و تشنج نشان دهنده مننژيت سلي مي باشد و اكثراً به دليل انتشار خوني ايجاد مي شود. مننژيت اكثراً در نوزادان و كودكان كم سن و سال به صورت نخستين عارضه اولين عفونت سلي ديده شده ، اما ممكن است در هر گروه سني ديگر نيز رخ دهد.

5- سل صفاق (روده بند):

سل شكمي يا صفاق خود را به صورت تجمع آب در محوطه شكم و تب نشان داده و گاهي اوقات در لمس شكم حالت خميري شكل داشته و يا حاوي توده خواهد بود .

6-سل منتشر (ارزني):

انتشار خوني (سل ارزني) مي تواند در هر سني رخ دهد . بيماري ممكن است به صورت حاد به همراه تب، تنگي نفس و سياهي انتهاي دست و پا و لبها بروز نموده و يا به صورت يك بيماري مزمن به همراه علائم عمومي خود را نشان دهد.

 

تشخيص بيماري سل چگونه است ؟

تشخيص بيماري سل ريوي در قدم اول در افراد مشكوك (بيش از سه هفته سرفه داشته و يا خلط خوني دارند) سه نوبت آزمايش خلط مي باشد.

در آزمايشگاه سل با بررسي خلط در زير ميكروسكوپ مي توانند ميكروب سل را مشاهده نمايند. اگر ميكروب سل در آزمايش خلط مشاهده نشد آنگاه پزشك با عكس برداري (راديوگــرافي) از ريه هاي بيمار مي تواند پي به وجود بيماري سل در بيمار ببرد.

انواع سل ديگر را مي توان با آزمايش ادرار ،آب جمع شده در ريه ها و يا شكم و نمونه برداري از غدد لنفاوي و ديگر ضايعات شناسايي كرد.

 

براي آزمايش خلط چه بايد كرد؟

ترشحات بيني و بزاق خلط نبوده بلكه خلط عبارت است از موادي كه از ريه ها بعد از يك سرفه عميق خارج مي شود . شما مي توانيد راهنمايي لازم را در خصوص چگونگي جمع آوري نمونه خلط از مسئولين آزمايشگاه بپرسيد . افرادي كه مشكوك به سل ريوي مي باشند بايد حداقل سه آزمايش بر روي نمونه خلط انجام دهند. بهتر است كه اين سه نمونه خلط به شكل سه نمونه خلط صبحگاهي در سه روز متفاوت جمع آوري گردد.

بايد از تحويل ترشحات بيني ، گلو و يا بزاق كه نمونه هاي نامناسب مي باشند پرهيز نماييد.

 

توصيه مي شود مراحل زير را جهت تهيه يك نمونه خلط خوب به ترتيب زير انجام دهيد :

1-   نظافت و شستشوي دهان توسط آب جوشيده سرد شده

2-   رفتن به فضاي باز مثلاً حياط و بدور از افراد ديگر

3-   تنفس عميق سه بار پشت سرهم

4-   بعد از سومين تنفس عميق ، سرفه محكم و سعي در خارج كردن خلط از عمق ريه ها

5-    خروج خلط به اندازه يك قاشق مرباخوري در داخل ظرف تحويلي توسط آزمايشگاه

6-   ماندن در فضاي باز تا زماني كه سرفه متوقف گردد.

در صورتي كه نمي توانيد خلط خود را خارج نماييد تنفس بخار آب و شربت هاي خلط آور ممكن است در تحريك توليد خلط موثر باشند. در اين حالت چندين تنفس طبيعي در بخار مرطوب انجام داده ، سپس يك دم عميق كشيده و سرفه محكم نماييد ، سپس خلط خود را پس از خارج كردن از عمق ريه به داخل ظرف جمع آوري نمونه بريزيد.

معمولاً جهت جمع آوري نمونه خلط توسط سرفه هاي عميق 15 دقيقه زمان لازم است . به دليل اين كه ايجاد خلط از اين طريق بسيار آبكي و نظير بزاق مي باشد بايد در اين رابطه به آزمايشگاه تذكر لازم را بدهيد.

نمونه خلط بايد در ظروف مورد اطمينان كه توسط آزمايشگاه در اختيار شما گذاشته شده جمع آوري نماييد . مشخصات شما و تاريخ جمع آوري بايد بر روي بدنه آن الصاق شده باشد . ظرف را در يك كيسه پلاستيكي تميز قرار داده و آن را سريعاً به آزمايشگاه برسانيد. نمونه هاي خلطي كه بيش از 24 ساعت نگهداري شده اند مناسب نيستند.

 

براي آزمايش ادرار چه بايد كرد ؟

ابتدا بايد محل خروج ادرار را با آب و صابون به خوبي شستشو دهيد . نمونه وسط ، اولين ادرار صبحگاهي جهت آزمايش مناسب مي باشد. معمولاً حداقل 3 نمونه ادرار صبحگاهي در سه روز متفاوت در ظروف استريل جداگانه توصيه شده توسط آزمايشگاه ، جهت بررسي وجود ميكروب سل نياز مي باشد . به دليل اين كه آنتي بيوتيك ها باعث مهار رشد ميكروب سل در ادرار مي شوند ، مناسب است كه بيمار قبل از دادن نمونه آنتي بيوتيك مصرف نكرده باشد.

نمونه هايي كه كمتر از 40 ميلي ليتر بوده و يا بيش از 24 ساعت نگهداري شده باشند براي كشت مناسب نخواهند بود .

 

آيا بيماري سل درمان پذير است ؟

بلي . اگر شما نكات درماني توصيه شده در اين كتاب را به خوبي رعايت نماييد، خوشبختانه امروزه با داروهاي موجود در بازار نزديك به 100% بهبودي كامل پيدا مي نماييد . اكثر داروهاي ضد سل خوراكي بوده و نيازي به بستري شدن در بيمارستان ندارد.

شما مي توانيد در منزل داروهاي خود را مصرف كرده و بعد از مدت كوتاهي به كار قبلي خود بازگرديد.

 

اصولي را كه بايد در درمان دارويي بيماري سل خود رعايت نماييم تا بهبودي يابيم كدامند ؟

1-   حتماً تمام انواع داروهاي تجويز شده را مصرف نماييد.

2-   از كم و زياد كردن خودسرانه مقدار هر يك از داروها با هر بهانه اي پرهيز نماييد.

3- نظم در مصرف داروها را رعايت نماييد و آنها را به همان روشي كه توسط مسئولين مربوطه توصيه شده مصرف نماييد (مثلاً اگر بايد داروها را هر روز مصرف نماييد آن را حتماً رعايت نماييد)

4-  طول دوره درماني را كه حداقل 6 ماه است ، كاملاً رعايت نماييد و مصرف داروها را به بهاني اينكه بهبودي حاصل كرده و ديگر نيازي به ادامه داروها نيست ، بطور خودسرانه قطع نكنيد.

 

اگر اصول درمان سل را رعايت نكنيم چه اتفاقي ممكن است بيفتد؟

اگر شما حتي يكي از موارد ذكر شده در بالا را رعايت نكيند ، تعدادي از ميكروب هاي سل زنده مانده و در نقاط دور دست ريه ها پنهان مي شوند . اين ميكروب هاي زنده قوي تر  شده و نسبت به داروهاي ناقص مصرف شده مقاومت پيدا مي كنند . بطوري كه اين ميكروب ها بسيار خطرناكتر و كشنده تر از ميكروب هاي معمولي سل خواهند بود. اين ميكروب هاي قوي در زمان كوتاهي تكثير پيدا كرده و فرد را مجدداً دچار بيماري مي كنند . با اين تفاوت كه اين بار مبتلا به بيماري سل مقاوم به داروها شده و داروهاي قبلي در مورد او ديگر موثر نبوده و به دليل نبودن داروي ديگر ضد سل، محكوم به مرگ خواهد بود. لذا رعايت نكات فوق و عدم سهل انگاري در اين رابطه بخصوص براي بيماران مسلول ريوي جنبه حياتي دارد. متأسفانه اين بيماران علاوه بر ابتلاي مجدد ، اطرافيان خود را به سلي مبتلا خواهند ساخت كه هرگز درمان نمي شوند . لذا مسئوليت اطرافيان بيمار، در رعايت نكات درماين بيمار خود ، براي حفظ سلامت ايشان نيز بسيار حائز اهميت مي باشد.

 

مسئولين جهت رعايت اصول درماني توسط بيماراني كه ممكن است اين نكات را رعايت نكنند چه تمهيداتي در نظر گرفته اند ؟

براي اينكه احتمال عدم رعايت يكي از اين اصول توسط شما به حداقل برسد، مسئولين بهداشتي يك ناظر درماني را براي نظارت بر مصرف داروها ، به شما توصيه مي كنند.

ناظر بهداشتي درمان شما ، زمان معيني را در روز مشخص مي كند كه در آن ساعت شما بايد به مركز بهداشتي نزديك منزل خود بطور روزانه مراجعه كرده و داروي خود را در مقابل اين ناظر بهداشتي مصرف نماييد . در برخي مواقع ممكن است ناظر به محل سكونت شما آمده و داروهاي همان روز را به شما داده تا در مقابل او بلع نماييد. به اين روش «درمان كوتاه مدت با نظارت مستقيم» و يا به اختصار داتس (DOTS) مي گويند .

 

درمان بيماري سل چگونه است ؟

اگر شما قبلاً به دليل ابتلاء به بيماري سل داروهاي ضد سل مصرف نكرده ايد ، به مدت حداقل 6 ماه ، از 4 نوع داروي خوراكي مخصوص درمان سل كه به صورت قرص و كپسول مي باشند ، براي شما تجويز خواهند كرد . اين داروها را شما مي توانيد به راحتي با نظارت يك فرد ديگر استفاده نماييد . لذا نيازي به بستري شدن در بيمارستان و يا آسايشگاه نخواهد بود.

در صورتيكه شما قبلاً به دليل ابتلا به بيماري سل به مدت 6 ماه داروهاي ضد سل مصرف كرده باشيد ، براي شما به مدت حداقل 8 ماه ، از 5 نوع داروي مخصوص درمان سل كه به صورت خوراكي و تزريق مي باشند ، تجويز خواهند كرد .

ممكن است در ابتدا تعداد زياد داروها كه ممكن است به حدود نه تا ده قرص و كپسول در روز برسد، كمي براي شما غير منتظره و ناراحت كننده بنظر آيد ، ولي اين نكته را بايد درنظر داشت كه استفاده از تمام آنها براي بهبودي شما لازم بوده و تاكنون بسياري از بيماران به راحتي همين تعداد دارو را روزانه مصرف كرده و بهبودي كامل يافته اند.

 

اسامي داروهاي ضد سل كدام است ؟

قوي ترين داروي ضد سل «ايزونيازيد» نام دارد كه به صورت قرص سفيد رنگ در دواندازه كوچك و بزرگ ساخته مي شود..

قرص كوچك يكصد ميلي گرمي بوده و قرص بزرگتر سيصد ميلي گرمي است .

اين دارو تنها در بيماري سل استفاده مي شود. بر روي يك طرف قرص بزرگ حروف لانين    d.P مشاهده مي شود.

حداكثر ميزان مصرف اين قرص كه توسط پزشك و يا مسئولين بهداشتي براي افراد 60 كيلوگرم وزن تجويز مي شود يك قرص بزرگ (300 ميلي گرمي) بطور روزانه است .

اين قرص را بايد همراه ديگر داروهاي ضد سل يك ساعت قبل و يا 2 ساعت بعداز غدا با آب مصرف كرد. قرص و يا شربت هاي سفيد رنگ ضد اسيد معده (آنتي اسيد) كه حاوي آلميــنيوم مي باشند نبايد در زمان مصرف داروهاي ضد سل بخصوص ايزونيازيد استفاده نمود، چون موجب مي شود اثر داروي ضد سل كاهش يابد.

 

داروي قوي ديگر ضد سل «ريفامپين» نام دارد كه به صورت كپسول تمام قرمز و يا دو رنگ قرمز و آبي و قطره در ايران وجود دارد.

كپسول قرمز سيصد ميلي گرمي و كپسول دو رنگ يكصد و پنجاه ميلي گرمي مي باشد.

 

 

 

اين دارو در بيماري هاي ديگر نيز مصرف مي شود. حداكثر ميزان مصرف اين كپسول كه توسط پزشك و يا مسئولين بهداشتي براي افراد بالاي 60 كيلوگرم وزن تجويز مي شود دو كپسول قرمز رنگ (300 ميلي گرمي) بطور روزانه است . اين كپسول را بايد همراه ديگر داروهاي ضد سل يك ساعت قبل و يا 2 ساعت بعد از غذا با آب مصرف كرد. اين كپسول موجب نارنجي رنگ شدن ادرار، لباس زير و ترشحات بدن و يا لنز چشمي مي شود.

داروي ديگري كه در درمان سل مصرف مي شود «اتامبوتول» است كه به صورت قرص خاكستري رنگ با طرفين كمي محدب و برجسته (400 ميلي گرمي) در ايران ساخته مي شود.

اين دارو تنها در بيماري سل استفاده مي شود. حداكثر ميزان مصرف اين قرص كه توسط پزشك و يا مسئولين بهداشتي براي افراد بالاي 60 كيلوگرم وزن تجويز مي شود 3 يا 4 قرص (400 ميلي گرمي) بطور روزانه است

اين قرص را بايد همراه ديگر داروهاي ضد سل يك ساعت قبل و يا 2 ساعت بعد از غذا با آب مصرف كرد.

داروي ضد سل ديگر «پيرازيناميد» بوده كه به صورت قرص سفيد رنگ (500 ميلي گرمي) در ايران موجود است . اين قرص از نظر اندازه و ظاهر شبيه قرص بزرگ (سيصد ميلي گرمي) ايزونيازيد مي باشد. به همين دليل در برخي موارد به اشتباه اين دو دارو به جاي هم مصرف مي شوند و موجب عوارض بسيار خطرناك خواهند شد. لذا توصيه مي شود در مصرف اين دو دارو دقت كافي نماييد . تنها اختلاف ظاهري اين دو دارو بر روي نوشته لاتين d.P بر روي يك طرف قرص ايزونيازيد مي باشد . بطوري كه در دو طرف قرص پيرازيناميد ساده بوده و هيچ حروفي نوشته نشده است .

 

 

 

اين دارو نيز تنها در بيماري سل استفاده مي شود . حداكثر ميزان مصرف اين قرص كه توسط پزشك و يا مسئولين بهداشتي براي افراد بالاي 60 كيلوگرم وزن تجويز مي شود 3 يا 4 قرص (500 ميلي گرمي) بطور روزانه است . اين قرص را بايد همراه ديگر داروهاي ضد سل يك ساعت قبل و يا 2 ساعت بعد از غذا با آب مصرف كرد.

داروي ديگر ضد سل «استرپتومايسين» است كه به صورت آمپول (ويال) تزريقي يك گرمي در ايران موجود است . اين دارو در اكثر موارد به عنوان داروي پنجم در درمان بيماراني استفاده مي شود كه قبلاً به مدت حداقل 6 ماه دارو مصرف كرده اند . اين دارو تنها به صورت عضلاني در باسن تزريق مي شود.

 

 

 

اين دارو در بيماريهاي ديگر نيز مصرف مي شود. حداكثر ميزان مصرف آن كه توسط پزشك و يا مسئولين بهداشتي براي افراد بالاي 60 كيلوگرم وزن تجويز مي شود يك آمپول يك گرمي بطور روزانه براي حداكثر 2 ماه مي باشد. در بيماران بالاي 60 سالگي ، دو سوم آمپول (750 ميلي گرم) روزانه مصرف مي شود.

قرص ويتامين ب 6 داروي ضد سل نيست ، ولي در برخي از موارد مصرف آن را به همراه قرص ايزونيازيد توصيه مي كنند.

 

داروهاي ضد سل را در طي درمان چگونه استفاده مي كنند؟

اگر شما قبلاً داروهاي ضد سل مصرف نكرديد، بايد در آغاز درمان به مدت 2 ماه ، چهار داروي ايزونيازيد ، ريفامپين ، اتامبوتول و پيرازيناميد را به طور روزانه مصرف نماييد . سپس به مدت 4 ماه تنها از داروهاي ايزونيازيد و ريفامپين استفاده كنيد . اين دوره درماني كه حداقل 6 ماه خواهد بود بايد بطور كامل و منظم مصرف گردد.

در صورتيكه شما قبلاً به دليل ابتلاء به بيماري سل به مدت 6 ماه داروهاي ضد سل ياد شده را مصرف كرده باشيد ، بايد در آغاز درمان مجدد به مدت 2 ماه ، از 5 داروي ايزونيازيد ، ريفامپين ، اتامبوتول ، پيرازيناميد و استرپتومايسين به طور روزانه مصرف كرده سپس بر حسب توصيه پزشك و يا مسئولين بهداشتي داروها را با ميزان كمتري به مدت حداقل 8 ماه مصرف نماييد.

 

چگونه مي توان پي برد كه بيمار در حين درمان در حال بهبودي است ؟

علاوه بر اينكه شما در چند هفته اول درمان احساس بهبودي مي كنيد ، تب قطع شده و اشتهاي شما زياد خواهد شد. بطوري كه در اين زمان ممكن است افزايش وزن نيز پيدا كنيد. لذا توزين ماهانه و افزايش وزن نشانه پيشرفت بهبودي مي تواند باشد. اما ممكن است اين افزايش وزن در تمام افراد مشاهده نشود. از طرف ديگر سرفه هاي شما كم و يا قطع شده و خلط شما كــــــم مي گردد.

اما براي اطمينان از سير بهبودي بيمار مسلول ريوي در حين درمان ، بهترين راه آزمايش خلط مي باشد. به همين خاطر به شما توصيه مي شود در پايان ماه دوم ، ماه پنجم و پايان دوره درماني خود، آزمايش خلط انجام دهيد . در اكثر موارد در آزمايش خلط پايان ماه دوم درمان شما ديگر ميكروب سل ديده نخواهد شد.

 

جهت بهبودي كامل خود ، چه نكاتي را بايد در مصرف داروها رعايت كرد ؟

1-   دستورات دارويي توصيه شده توسط پزشك و يا مسئولين بهداشتي را به موقع و مداوم اجرا نماييد.

2-   طول درمان بيماري شما حداقل 6 ماه است ، در طي اين مدت داروها را به هيچ عنوان خودسرانه قطع نكنيد.

3- به خاطر تعدد داروها و كاهش احتمال فراموشي مصرف آنها، مناسب است كليه داروها را با فاصله چند ثانيه از هم در صبحگاه قبل برخواستن از رختخواب (يك ساعت قبل از صبحانه) و يا در شب قبل از خوابيدن (دو ساعت بعد از شام) به همراه آب فراوان بلع نماييد ، مگر اينكه پزشك سل شما ، و يا مسئولين بهداشتي نحوه مصرف ديگري را توصيه كرده باشند.

4- چون نظم در درمان بسيار حائز اهميت است مناسب است جهت جلوگيري از فراموش كردن مصرف داروها ، يك نفر از مسئولين بهداشتي، آشنايان و يا اعضاء خانواده بر مصرف و بلع دارو توسط شما نظارت كامل و مستقيم داشته باشند. جدول مصرف روزانه دارو را مي توانيد از مركز بهداشتي مربوطه بخواهيد. با تكميل خانه هاي اين جدول بطور روزانه، ناظر درمان شما مي تواند متوجه تكميل دوره درمان بيمار خود شود و احتمال خطا را به حداقـــــــل مي رساند.

 

 

 

 

 

5-  در صورتيكه داروها را خودتان به تنهايي مصرف مي كنيد مناسب است جهت كاهش احتمال اشتباه در مصرف داروها ، قرص و كپسول مصرفي هر روز را در بسته هاي جداگانه قرار داده و هر روز يكي از بسته ها را باز و مصرف نماييد.

6-   در صورت عدم تحمل مصرف هم زمان داروها بايد با پزشك سل خود و يا مسئولين بهداشتي مربوطه مشورت نماييد.

7-    در صورت بروز تهوع خفيف مي توانيد داروها را قبل از خواب مصرف نماييد.

8- از مصرف داروهاي ضد اسيد معده (آنتي اسيد) نظير شربت و يا قرص حاوي آلمينيوم جداً پرهيز نماييد . چون اين داروها موجب مي شود كه داروهاي ضد سل اثر خود را از دست بدهند.

9-  آمپول ، قرص هاي خوراكي و يا كاشني پيشگيري از حاملگي ، در زمان مصرف داروهاي ضد سل اثر خود را از دست مي دهند . لذا بايد در حين مصرف داروهاي ضد سل از روش هاي ديگر پيشگيري نظير كاندوم و يا دستگاه داخل رحمي (آي يو دي)  I I U D استفاده نماييد.

10-    هيچگاه به توصيه هاي افراد غير مسئول و ناوارد در رابطه با بيماري خود و درمان آن توجه نكنيد. تمام اطلاعات و يا راهنمايي هاي لازم را از پزشك سل خود و يا مسئولين بهداشتي كسب نماييد.

11-    جهت كمك به تقويت ايمني بدن و تسريع بهبودي در حين درمان از مواد غذايي پرپروتئين نظير گوشت و لبنيات بيشتر استفاده نماييد.

 

قبل از آغاز درمان چه نكاتي را بايد در نظر داشت ؟

قبل از مصرف داروها بايد نكات زير را به پزشك سل خود و يا مسئولين بهداشتي متذكر شويد.

1- داشتن سابقه بيماري خاص ديگر نظير (بيماري قند يا ديابت- نارسايي كليه – بيماري هاي كبدي – اعتياد به مواد مخدر- بيماريهاي خوني – صرع يا تشنج – نقرس – كاهش شنوايي ويا بينايي – سابقه قبلي ابتلاء به سل – بيماري ايدز – سرطان – پيوند اعضاء – بيماريهاي نقص ايمني بدن و…)

2-  ليست كاملي از داروهاي ديگري كه هم اكنون مصرف مي كنيد . (داروهاي ضد سل اثر بسياري از داروهاي ديگر را كاهش مي دهند)

3-   حاملگي

 

عوارض داروهاي سل كدام است و در صورت بروز چه بايد كرد ؟

در صورت بروز هر يك از علائم زير مصرف داروها را فوراً قطع كرده و سريعاً به پزشك سل حود و يا مسئولين بهداشتي مربوطه مراجعه كنيد::

 

 

1- ايجاد زردي در سفيدي چشم ها (تمام داروها را قطع كنيد)

2- اشكال در ديدن (قرص اتامبوتول را قطع كنيد)

3- وزوز گوش و يا كاهش شنوايي (آمپول استرپتومايسين را قطع كنيد)

4-  استفراغ ، گيجي و درد شكمي بسيار شديد (تمام داروها راقطع كنيد)

 

در صورت بروز هر يك از علائم زير، مصرف داروها را ادامه داده و در اسرع وقت به پزشك سل خود و يا مسئولين بهداشتي مربوطه اطلاع دهيد :

1-   خارش بدن

2-   ايحاد لكه پوستي

3-   درد مفاصل

4-   احساس گزگز يا بي حسي در پاها و يا دست ها

5-   تهوع ساده

6-   درد مختصر در ناحيه معده

7-   بي اشتهايي

 

نكته مهم:

رنگ نارنجي ادرار و ديگر ترشحات بدن به دنبال مصرف كپسول ضد سل ريفامپين ايجاد شده كه طبيعي بوده و احتياج به مراجعه به پزشك ندارد.

 

جهت جلوگيري از انتقال ميكروب سل به اطرافيان خود چه بايد كرد ؟

يادآوري مي گردد كه اگر مبتلا به سل ريوي هستيد، ميكروب سل توسط شما از طريق سرفه، عطسه ، خنده و صحبت كردن در فضاي اتاق پراكنده مي شود . اگر مبتلا به سل غير ريوي (خارج ريوي) هستيد، از نظر انتقال ميكروب سل و مسري بودن براي اطرافيان خود مشكلي ايجـــــاد نمي كنيد.

 

توجه :

در صورتيكه مبتلا به سل ريوي از نوع واگير هستيد، قدرت سرايت بيماري شما معمولاً پس از دو تا سه هفته از شروع درمان دارويي ضد سل از بين مي رود ، لذا نكات زير در مورد كاهش انتقال ميكروب سل از شما به اطرافيان ، تنها در اوايل شروع درمان سل توصيه مي شود :

1- در صورتيكه بيشتر سرفه مي كنيد واگيردارتر از ديگر بيماران هستيد. لذا توصيه مي شود در محيط هاي بسته كمتر صحبت ، خنده، عطسه و يا سرفه نماييد.

2- در چند هفته اول درمان دارويي بايد همواره بخصوص در فضاهاي بسته از ماسك بيني – دهاني چند لايه غيركاغذي استفاده نماييد.

3-    بايد به هنگام سرفه و يا عطسه جلوي دهان خود را با دستمال كاغذي پاكيزه بپوشانيد.

4- خلط خود را پس ازخارج كردن از دهان در پاكت يا دستمالي ريخته و سپس آن را بسوزانيد. لذا بايد از انداختن خلط در معابر و زمين ، چه در خانه و چه در بيرون جداً خودداري نماييد.

5- هواي اتاق آلوده به ميكروب سل حتي در زمان غياب شما نيز خطر سرايت دارد. لذا نكات ايمني را بايد در هر حالت رعايت گردد.

6- اتاق شما بايد رطوبت كم داشته و آفتابگير و با تهويه مناسب بوده بطوريكه جريان هوا از داخل ساختمان به داخل اتاق و از داخل اتاق به فضاي باز بيرون ساختمان باشد.

7- نور مستقيم آفتاب در كشتن ميكروب سل بسيار موثر است ، لذا توصيه مي شود اتاق شما طوري انتخاب شود كه حداكثر زمان آقتاب گيري را داشته باشد.

8-  البسه ، ظروف غذا ، در و ديوار اتاق ، نقشي در انتقال ميكروب سل ندارند. لذا نيازي به جدا سازي آن نبوده و آنها را مي توان بطور معمول نظافت و شستشو كرد . ولي توصيه مي شود كه از تكاندن السه و ملحفه بيمار قبل از شستشو خودداري كنيد.

9- در صورت ريختن خلط بر روي سطوح اشياء و يا كف زمين مناسب است كمي ماده ضدعفوني نظير ساولن و يا مايع سفيد كننده البسه (نظير وايتكس) بر روي آن ريخته و آن را طبق معمول تميز نماييد.

10-          مناسب است شما بيشتر از حالت عادي نظافت فردي را رعايت نماييد.

11-    كودكان نسبت به عفونت سل حساس هستند ، لذا توصيه مي شود از نزديك شدن به آنها و يا ورود اطفال به داخل اتاق خود جداً جلوگيري كنيد.

12-    در صورتيكه از اطرافيان شما كسي دچار سرفه طولاني مدت است ، حتماً او را جهت معاينه به پزشك معرفي نماييد.

13-    در صورتيكه با كودكي زير شش سال در يك منزل زندگي مي كنيد ، او را به مسئولين بهداشتي معرفي نماييد تا تحت درمان دارويي پيشگيري از ابتلاء به سل قرار گيرد.

 

هم اكنون درمان سل براي بيمار چقدر هزينه دارد؟

كليه خدمات مبارزه با سل اعم از تشخيص ، آزمايش خلط ، راديوگرافي ، ويزيت پزشك ، دارو ، پيگيري و كنترل اطرافيان بيمار در سراسر كشور ازطريق مراكز بهداشتي به طور رايگان ارائـــــه مي شود.

لذا بيمار هيچگونه وجهي بابت ارائه اين خدمات در طور درمان خود نمي پردازد.

 

+ نوشته شده در  شنبه چهارم آبان 1387ساعت 1:26  توسط ایرج کوه شکاف  | 

سل

تعریف

سل یک بیماری عمدتاً ریوی است که توسط مایکو باکتریوم توبرکلوزیس یا باسیل کُخ (BK) ایجاد میشود.

اهمیت بهداشتی

علیرغم کشف واکسن و داروهای بسیار موثر برای درمان سل در حال حاضریک سوم کل مردم جهان و 50 درصد مهاجران در حال حاضر آلوده با باسیل سل هستند برآورد میشود که در هر 4 ثانیه یک نفر در دنیا به سل مبتلا میشود و در هر 10 ثانیه در دنیا یک نفر از سل می میرد با این روال در یک دهه نزدیک به300 میلیون نفر به میکروب سل آلوده میشوند و این بیماری به دو شکل ریوی و خارج ریوی تظاهر مینماید که سل ریوی 85 درصد موارد و شکل خارج ریوی 15 درصد موارد را تشکیل میدهد.

مورد مشکوک به سل ریوی

شایعترین و مهمترین علامت ابتلا به بیماری سل ریوی ، سرفه پایدار به مدت 3 هفته یا بیشتراست که معمولاًهمراه خلط و گاهی خلط خونی است .

سایر علائم عبارتند از : تب ، درد قفسه سینه ، تنگی نفس ، کاهش وزن ، کاهش اشتها ، بی حالی و خستگی شبانه .

توجه: سابقه تماس با بیمار خلط مثبت ( بویژه کودکان و بالغین جوان ) شک به سل را بیشتر تقویت میکند .

علائم سل خارج ریوی به عضو مبتلا بستگی دارد مثل :

· درد قفسه سینه در سل پلور

· درد و تورم مفاصل در سل مفصلی

· نازایی در سل اعضای تناسلی

· اختلال ادراری و پیدایش خون در ادرار در سل کلیه

· سردرد ، تب و سفتی گردن در مننژیت سلی

· بزرگ شدن و احیاناًخروج چرک از گره های لنفاوی در سل گره های لنفاوی

· تغییر شکل استخوانها در سل استخوانی ( مانند زاویه دار شدن ستون فقرات و اختلال حرکتی در اندامها )

تشخیص

· آزمایش اسمیر مستقیم خلط : ( برای این منظوزر باید از فرد مشکوک به سل لااقل 3 نمونه خلط در عرض 3-2 روز جمع آوری و مورد آزمایش میکروسکوپی قرار گیرد )

· آزمایش میکروب شناسی خلط از جمله مهمترین ، در دسترس ترین و ارزانترین روش تشخیص سل ریوی ، بویژه در بالغین است .

· تشخیص سل برا ساس رادیوگرافی سینه و نتیجه تست توبرکولین از اهمیت بسیار کمتری برخوردار است .

· اساس تشخیص سل ریوی نتیجه آزمایش میکروسکوپی خلط بیماران مشکوک است .

« نحوه تهیه نمونه خلط از بیمار مشکوک به سل»

توجه:

- نمونه اول : باید در اولین مراجعه بیمار و زیر نظر پرسنل بهداشتی گرفته شود

- نمونه دوم : در همان روز اول بعد از گرفتن نمونه اول یک ظرف خلط خالی نیز به بیمار داده میشودتا صبح روز بعد بمحض بیدار شدن ، خلط صبحگاهی خود را در آن جمع آوری و به واحد بهداشتی بیاورد.

- نمونه سوم : در مراجعه روز دوم به واحد بهداشتی پس از تحویل نمونه دوم ،یک نمونه دیگر نیز در جا از بیمار گرفته میشود

نکته :

باید به بیمار نحوه تهیه خلط توضیح داده شود و کیفیت نمونه ها توسط پرسنل تحویل گیرنده نمونه بررسی گردد تا در صورت آب دهان بودن ، دوباره تهیه شود و نمونه آب دهان ارزش ارسال به آزمایشگاه را ندارد تا جایی که امکان دارد باید نمونه حاوی خلط سینه باشد و همچنین حجم نمونه گرفته شده حداقل باید حدود cc5 باشد .

تعاریف بر اساس محل ابتلا به سل و وضعیت باکتریولوژیکی در بالغین

—سل ریوی اسمیر مثبت

- بیماری که حداقل 2 آزمایش اسمیر خلط مثبت از نظر BK داشته باشد

- بیماری که فقط 1 ازمایش اسمیر خلط مثبت از نظر BK داشته باشد و تغییرات رادیو گرافیک قفسه سینه موید سل ریوی فعال باشد.

- بیماری که فقط 1 ازمایش اسمیر خلط مثبت از نظر BK و یک مورد هم کشت مثبت از نظر BK داشته باشد.

—سل ریوی اسمیر منفی

بیماری که تمام شرایط زیر را داشته باشد:

· بیماری که 2 دروه آزمایش اسمیر خلط ( هر دوره 3 آزمایش ) به فاصله 2 هفته انجام داده باشد و در هر دوره ، حداقل 2 اسمیر خلط از نظر BK منفی باشد.

· تغییرات رادیو گرافیک قفسه سینه موید سل ریوی باشد و علیرغم یکهفته درمان آنتی بیوتیکی وسیع الطیف ، تغییری در حال عمومی بیمار ایجاد نشود .

· تصمیم پزشک مبنی بر شروع درمان ضد سل

یا بیماری که تمام شرایط زیر را داشته باشد :

· بیماری با علائم مطرح کننده سل که بشدت بد حال باشد

· حداقل 2 اسمیر خلط مستقیم منفی از نظر BK داشته باشد.

· تغییرات رادیو گرافیک قفسه سینه موید سل ریوی فعال ( شامل تصاویر ضایعات سل ریوی با درگیری بافت بینابینی یا سل ارزنی ) باشد.

· تصمیم پزشک مبنی بر شروع درمان ضد سل

یا :

بیماری که آزمایش های اولیه اسمیر مستقیم خلط وی از نظر BK منفی بوده، ولی آزمایش کشت خلط او مثبت گزارش شود.

سل خارج ریوی

- ابتلا به سل سایر اعضای بدن به غیر از ریه

- ابتلا پلور ( پرده جنب ) و گروههای لنفاوی مدیاستن در این گروه قرار دارند

تعاریف بر اساس سابقه درمان

مورد جدیدبیماری که قبلاً هیچگونه داروی ضد سل مصرف نکرده و یا مدت مصرف داروها کمتر ازیک ماه باشد.

عودبیماری که در گذشته درمان شده و بعنوان بهبود یافته اعلام گردیده و در حال حاضر مجدداً با خلط مثبت مراجعه کرده است.

شکست درمان بیماری که آزمایش مستقیم خلط وی 5 ماه پس از شروع درمان هنوز مثبت باشد و یا در عرض همین مدت پس از منفی شدن ، مجدداً مثبت شود

درمان بعد از غیبت بیماری که حداقل یک ماه تحت درمان بوده ، حداقل پس از 2 ماه غیبت از درمان، مجدداً جهت درمان مراجعه کرده باشد.

وارده بیماری که در یک واحد دیگر تحت درمان بوده و جهت ادامه درمان به این واحد منتقل شده باشد .

مزمنبیماری که علیرغم درمان کامل مشتمل بر حداقل یک دوره رژیم درمانی گروه 1 و یک دوره کامل درمان مجدد( رژیم درمانی گروه 2) تحت نظارت مستقیم ، همچنان اسمیر مثبت باقی بماند یا اسمیر مثبت شود.

درمان

اساس درمان بیماری سل درمان دارویی بوده و طبق دستور ذیل میباشد :

گروه درمانی

بیماران تحت درمان

مرحله حمله ای

مرحله نگهدارنده

1

بیماران جدید با :

اسمیر مثیت

اسمیر منفی

خارج ریوی

2HRZE

یا

2HRZS

· 4HR

2

موارد عود

موارد شکست درمان

درمان بعد از غیبت ( با خلط مثبت)

2HRZES

و سپس

1HRZE

5HRE

· مرحله درمان نگهدارنده برای گروه 1 چهار ماه است ولی برای بیماران مبتلا به مننژیت سلی ، سل منتشر ارزنی یا مبتلایان به سا ستون مهره ها یا ضایعات عصبی ، مرحله نگهدارنده بمدت 7 ماه توصیه میسشود .

درمان بیماران مراجعه کننده بعد از غیبت

· اگر بیمار مبتلا به سل ریوی با سابقه بیش از یک ماه درمان گروه یک ، پس از 2 ماه غیبت از درمان ، مجدداً مراجعه نماید و آزمایش خلط وی مثبت باشد، باید تحت درمان گروه 2 قرار گیرد .

· بیماری که در گروه 1 تحت درمان قرار گرفته باشد و برای بیش از 2 ماه داروی خود را قطع کرده باشد و در موقع مراجعه مجدد ، اسمیر خلط وی منفی باشد ، میتوان درمان نوع اول را ادامه داد .

پایش در حین درمان

در جریان درمان دارویی ، بیماران باید به فواصل معینی مورد بررسی و نظارت قرار گیرند. لذا جهت اطمینان از موفقیت روند درمان در پایان ماههای ( 2 ، 4 و 6 ) ، ( 3 ، 5 و 8 ) پس از شروع درمان ، بسته به گروه درمانی ( 1 یا 2 ) هر بار 2 نمونه خلط آزمایش میشود .

آزمایش گسترده خلط

رژیم 6 ماهه

رژیم 8 ماهه

پایان مرحله حمله ای

پایان ماه دوم

پایان ماه سوم

در طی مرحله نگهدارنده

پایان ماه چهارم

پایان ماه پنجم

پایان درمان

ماه ششم

ماه هشتم

توجه:

- مرحله حمله ای در گروه 1 دو ماه است ولی اگر بیمار در پایان ماه 2 هنوز نتیجه آزمایش خلط او مثبت باقی مانده باشد درمان حمله ای را تا پایان ماه 3 ادامه میدهیم و پایان ماه آزمایش خلط را دوباره تکرار مینماییم و بدون توجه به نتیجه آزمایش خلط ، درمان نگهدارنده را آغاز میکنیم .

- مرحله حمله ای در گروه 2 برابر سه ماه است ولی اگر بیمار در پایان ماه 3 هنوز نتیجه آزمایش خلط او مثبت باقی مانده باشد درمان حمله ای را تا پایان ماه 4 ادامه میدهیم البته بدون استرپتومایسین ، و پایان ماه 4 آزمایش خلط را دوباره تکرار مینماییم اگر هنوز مثبت باقی مانده باشد کشت خلط و آزمایشات حساسیت دارویی را در صورت وجود امکانات انجام داده و درمان نگهدارنده را نیز آغاز میکنیم .

- برای بیماران خلط منفی و حتی مبتلایان به سل خارج ریوی ( در صورت داشتن خلط) توصیه میشود در پایان ماه دوم درمان ، یک بار از نمظر وجود باسیل سل در خلط مورد آزمایش قرار گیرند تا از منفی ماندن آنها اطمینان حاصل شود . انجام این آزمایش اساساً برای کنترل بیماران از نظر عدم ابتلا به بیماری سل ریوی با اسمیر خلط مثبت است که ممکن است در ابتدا به آن توجه نشده و تشخیص داده نشده باشد .

معیارهای نتایج درمان

تعاریف استاندارد جهت ثبت نتایج درمان در بیماران مبتلا به سل ریوی خلط مثبت

بهبود یافته بیماری که آزمایش خلط وی در زمان پایان درمان یا یک ماه قبل از آن ، منفی شده باشد و حداقل یک آزمایش

خلط منفی نیز در طی درمان داشته باشد .

تکمیل دوره درمان بیماری که دوره کامل درمان را دریافت داشته ولی از انجام یا نتیجه آزمایش خلط وی در پایان درمان اطلاعی

در دست نباشد .

شکست درمان بیماری که آزمایش مستقیم خلط وی 5 ماه پس از شروع درمان هنوز مثبت باشد و یا در عرض همین مدت پس

از منفی شدن ، مجدداً مثبت شود .

فوت شده بیماری که به هر علت در طول درمان سل فوت کند .

غیبت از درمان بیماری که به مدت 2 ماه یا بیشتر داروی خود را قطع کرده است .

انتقال یافته بیماری که پس از شروع درمان به یک واحد درمانی دیگر انتقال یافته باشد .

نکته :

1- چنانچه در طی درمان یک فرد بیمار مشخص شود که تشخیص سل در او اشتباه بوده است باید نام بیمار در دفتر سل خط خورده تا در تجزیه و تحلیل نتایج درمان ارزیابی نشوند اما شماره سلی که در دفتر به فرد فوق داده شده تغییر پیدا نمیکند و به فرد دیگری هم داده نمیشود و طبق فرم شماره 8 عدم ارزیابی بیمار فوق بعلت اشتباه در تشخیص گزارش میگردد.

2- نتایج درمان بیماران مبتلا به سل ریوی خلط منفی و سل خارج ریوی ، بعنوان بهبود یافته و شکست درمان اعلام نمیشود زیرا این نتایج فقط بر اساس آزمایش اسمیر خلط است ولی سایر نتایج از جمله تکمیل دوره درمان ، فوت شده ، غیبت از درمان و انتقال را میتوان به این بیماران بکار برد .

پیگیری اطرافیان بیمار

- تمام اطرافیان بیمار مبتلا به سل ریوی خلط مثبت ، به معاینه نیاز دارند .

- پیگیری بالغین : در صورتیکه فردی دچار سرفه باشد.باید بعنوان مورد مشکوک به سل تحت بررسی قرار گیرد و 3 نمونه خلط جهت آزمایش از وی تهیه شود . اگر اطرافیان علائم خاصی نداشته باشند ضمن آموزش علائم بیماری کافی است به آنها یاد آور شد تا در صورت احساس ناراحتی ، برای انجام معاینه مراجعه نمایند.

*توصیه میشود که یک ماه بعد نیز این افراد مورد معاینه مجدد قرار گیرند .

Eتوجه:

آزمون توبرکولین در بالغین کمتر ارزش دارد چون اکثر افراد بالغ دارای آزمون مثبت هستند .

  • پیگیری کودکان : کودکان بویژه در سنین کمتر از 6 سال که در معرض تماس بوده و علائم بالینی و نشانه های پاراکلینیک ( تست توبرکولین مثبت ، رادیوگرافی مشکوک ریه ، خلط یا شیره معده مثبت از نظر AFB )دارند باید بعنوان یک بیمار مبتلا به سل تحت معالجه قرار گیرند و در غیر اینصورت کلیه کودکان کمتر از 6 سال که در معرض تماس بوده اند باید درمان پیشگیری با ایزونیازید بمقدار 5 میلی گرم بازای هر کیلو گرم وزن بدن بطور روزانه و برای مدت 6 ماه دریافت نمایند .فرد آلوده جدید ( اعم از کودک یا بزرگسال ) ممکن است آزمون توبرکولیم منفی داشته باشد و سالم نیز باشد بروز علائم بیماری و مثبت شدن آزمون ممکن است در آینده آشکار شود اگر بیمار کودک است یررسی افراد خانواده جهت شناسایی فرد انتقال دهنده باسیل به کودک ضروری است .

توجه: افراد خانواده بیماران مسلول به پیگیری فعال نیاز دارند .

پیشگیری

مهمترین راه پیشگیری از سل ، درمان قطعی تمام بیماران مبتلا به سل ریوی با اسمیر خلط مثبت است و لیکن با رعایت یکسری اصول کلی شاید بتوان خطر انتقال عفونت را تا حدی کاهش داد .

  • اقدامات عمومی

- ارتقای سطح بهداشت در جامعه و محیط زندگی افراد

- آموزش عمومی بهداشت

- برقراری تهویه و نور کافی در اتاق بیماران

- تغذیه مناسب بیمار

  • اقدامات اختصاصی

پروفیلاکسی دارویی با ایزونیازید : درمان پیشگیری با ایزونیازید بمقدار 5 میلی گره بازای هر کیلوگرم وزن بدن بطور روزانه و برای مدت 6 ماه ، مانع پیشرفت عفونت ناشی از مایکوباکتریوم بطرف بیماری سل میشود این درمان فقط برای افراد در معرض خطر بالا ضروری است از جمله :

- نوزادان مادران مبتلا به سل ریوی با اسمیر خلط مثبت

- تمام کودکان کمتر از 6 سال که در معرض تماس بوده اند ولی علائم بالینی دال بر بیماری سل ندارند.

- بیماران دچار ضعف سیستم ایمنی ، افراد ممبتلا به دیابت کنترل نشده ، بیماران دچار نارسایی کلیه که تست توبرکولین مثبت دارند ( در صورت درخواست پزشک متخصص )

توجه: هرگز از ریفامپین جهت پیشگیر ی استفاده نکنید .

واکسیناسیون با BCG

واکسیناسیون جزء برنامه گسترش ایمنسازی ( EPI) کشوری است و بررسیها نشان داده که با واکسیناسیون نوزادان بوسیله واکسن BCG ، میتوان از بروز موارد خطر و مرگ زای بیماری ( شکل ارزنی و مننژیت سلی ) جلوگیری کرد و براساس دستورالعمل کشوری لازم است که واکسن در بدو تولد به شکل داخل جلدی در قسمت فوقانی بازوی چپ و بمقدار 05/0 میلی لیتر مایه کوبی شود و این میزان برای کودکان زیر 1 سال کفایت میکند و برای کودکان بیش از 1 سال 1/0 میلی لیتر توصیه میگردد .

برای کودکان 7 سال و بالاتر که در موعد مقرر مراجعه نکرده اند قبل از تلقیح واکسن BCG در صورت امکان باید تست مانتو انجام شود و در صورتی که اندوراسیون حاصل از تست کمتر از 6 میلی متر است واکسن تلقیح شود .

تلقیح واکسن BCG در دو مورد ممنوع است : 1- نوزادانی که علائم تب زرد دارند . 2- نوزادانی که عفونت HIV دارند

توجه: تلقیح یکبار واکسن BCG برای تمام طول عمر کفایت میکند.
+ نوشته شده در  سه شنبه سی ام مهر 1387ساعت 13:8  توسط ایرج کوه شکاف  | 

ردیابی کم و مقاومت در برابر دارو سرعت مبارزه با بیماری سل را کاهش می دهد

24 مارس روز جهانی مبارزه با سل، بیماری همه گیری که سالانه جان میلیون ها تن را می گیرد

آغاز متن

شریل پلرین- عضوهیئت تحریریه America.gov

واشنگتن- به گزارش سازمان بهداشت جهانی ، سرعت پیشرفت مبارزۀ شدید مقامات بهداشتی جهان با میکوبکتریوم توبرکولوزیس در سال 2006 کاهش یافت – این، عامل بیماری عفونی همه گیری است که از راه هوا سرایت می کند و در همان سال موجب مرگ 1,7 میلیون نفر شده است .

گزارش کنترل جهانی سل 2008 که 17 مارس منتشر شد، مطالبی را چون افت تشخیص وشناسایی سل، افزایش اندک افراد مبتلا به این بیماری از سال 2005، بالاترین میزان ثبت شدۀ مقاومت این بیماری درمقابل دارو،
وتوأم شدن مهلک سل با اچ آی وی/ایدز که در برخی نقاط جهان، مخصوصا ً در آفریقا، تقویت کنندۀ بیماری سل است، شامل می شود.

دوازدهمین گزارش سالانۀ سازمان بهداشت جهانی دربارۀ کنترل بیماری سل، قبل از 24 مارس، روز جهانی سل منتشر شده و برمبنای اطلاعات جمع آوری شده از 202 کشور و سرزمین تنظیم گردیده است.

24 مارس بزرگداشت روزی است که در سال 1882 رابرت کخ، پزشک آلمانی و برندۀ جایزۀ نوبل، کشف باسیل عامل بیماری سل را اعلام نمود. در آن زمان، این بیماری در اروپا و قارۀ آمریکا بسیار شایع بود و از هر هفت نفر، یک نفر را می کشت.

طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی ، از 9,2 میلیون مورد جدید ابتلا به سل در سال 2006، 700,000 مورد میان افراد حامل اچ آی وی، و 500,000 مورد، سل مقاوم در برابر داروبوده است. در سال 2006، حدود 1,5 میلیون تن بر اثر ابتلا به سل در گذشتند و 200,000 تن از مبتلایان به ایدز، از بیماری سل مردند.

(مراجعه کنید به بالاترین میزان ثبت شدۀ بیماری سل مقاوم در برابر دارو.)

دکتر مایکل آیزمن ، پزشک ارشد بخش بیماری های عفونی مرکز ملی پزشکی و پژوهش های یهودیان واقع در دنور، به America.gov گفت، به دلیل وجود یک استراتژی پاتوژنیک زیرکانه، مهار بیماری سل کار دشواری است.

آیزمن که یکی از متخصصان سرشناس تشخیص و درمان بیماری سل در جهان است ، اظهار داشت، بیماری سل، مخصوصا ً سل مقاوم در برابر دارو، دارای منبع نهفتۀ عفونی عظیمی است. تخمین زده می شود که حدود نیمی از جمعیت جهان حامل این عفونت به صورت نهفته هستند، اما اکثریت افرادی که به اچ آی وی مبتلا نیستند، هرگز شکل فعال این بیماری را نمی گیرند.

109 سال درمان بیماری سل

مرکزملی یهودیان، که مرکزی غیر فرقه ای می باشد، یکی از بهترین بیمارستان های جهان در زمینۀ بیماری های تنفسی است. این مرکز ازسال 1899 به درمان بیماری سل و از دهۀ 1990 به درمان بیماری سل مقاوم در برابر دارو اشتغال داشته است.

آیزمن گفت، این مرکز به چند دلیل برجسته است، یکی از آن ها وجود آزمایشگاه تشخیص طبی است که روند معالجۀ بیماران را تسهیل می کند. او گفت، در عوض حدس وگمان، معالجه به صورت فردی انجام می شود. ما خوشبخت هستیم که همه چیز را از راه درست آن انجام می دهیم. امکاناتی که ما از آن برخورداریم عبارتند از گروهی از پزشکان مجرب، آزمایشگاهی که از طریق انجام آزمایش خون مقدار داروی قابل تجویز برای هر بیمار را تشخیص می دهد، جراحان مجربی که قادر به درآوردن نسوج صدمه دیدۀ ریه هستند و محیطی امن برای پزشکان، پرستاران و بیماران.

برای معالجۀ بیماری سل به یک دوره درمان یک ماهه با تعدادی از دارو های اصلی (مؤثرترین دارو ها) نیاز است. چنانچه بیمار از دارو های اصلی به روش صحیح استفاده نکند، احتمال دارد به سل مقاوم در برابر دارو مبتلا گردد. در این صورت بیمار باید از دارو های سمی تر و با تأثیر کمتر استفاده کند. اگر باز این دارو ها به روش درست استفاده نشوند، بیمار، مبتلا به سل بسیار مقاوم در برابر دارو می شود، که عملا ً غیر قابل درمان و امکان سرایت آن به افراد سالم بسیار زیاد است.

آیزمن گفت، برای حصول اطمینان از این که بیماران دارو های خود را به طورمرتب مصرف می کنند، این جا در دنور به آن ها گفته می شود، "شما مبتلا به سل هستید. این بیماری مانند فشار خون و یا بیماری قند نیست. این طور نیست که بتوانید دارو های خود را بخورید یا نخورید."

او اضافه کرد، در آمریکا روال کار به این صورت است که بهیاران مراقبند که بیماران دارو های خود را به طورمرتب مصرف کنند، بیماران برای دریافت دارو یا خود به بیمارستان مراجعه می کنند یا کسی برای این منظور، به نزد آن ها فرستاده می شود.
آیزمن گفت، "این روشی پدر مآبانه است، اما کارایی زیادی دارد و به همین علت بود که ما توانستیم در مدت ده سال تعداد موارد ابتلا به بیماری را به نصف کاهش بدهیم. این موفقیت پدیده ایست که هنوز به طور کامل مورد قدردانی قرار نگرفته است."

داتس (Dots)

اصلی مشابه این در استراتژی استاپ تی بی سازمان بهداشت جهانی نیز وجود دارد. گلن توماس، سخنگوی استاپ تی بی به America .gov اظهار داشت که داتس (مشاهدۀ مستقیم درمان کوتاه مدت) از پنج اصل تشکیل شده، که عبارتند از تعهد سیاسی همراه با تأمین مالی، شناسایی موارد ابتلا از طریق باکتریولوژی با کیفیت عالی، معالجۀ استاندارد با سرپرستی و حمایت از بیمار، تأمین دارو و سیستم مدیریت منظم، و کنترل و ارزیابی.
توماس گفت، در اصل "سرپرستی وحمایت از بیمار" ، در برخی از کشور ها این سرپرستی دات نیز خوانده می شود. و منظور از آن حصول اطمینان از این است که بیمار داروهای لازم را به موقع و به شکل صحیح مصرف نماید، یعنی هر روز یا یک روز در میان [بسته به کشور موردنظر]، و در طول دورۀ کامل درمان [ که برای سل تأثیر پذیر از دارو، معمولا ً یک دورۀ شش ماهه است].

این سرپرستی را بهیاران درمانگاه، مددکاران اجتماعی و یا حتی افراد داوطلب می توانند به عهده بگیرند.

توماس گفت، "این افراد مراقب هستند که بیماران دارو های خود را بخورند. راه حل های زیادی وجود دارد که کمک کند بیماران دورۀ درمان خود را به طور مؤثر پشت سر گذاشته و معالجه شوند، و با اهمال در درمان خود، موجب ایجاد بیماری مقاوم در برابر دارو نگردند."

او گفت، حمایت از بیمار امری بسیار مهم و حیاتی است. سازمان بهداشت جهانی موافق رویکردی است که بیمار را در مرکز توجه قرار دهد، این رویکرد شامل حمایت از بیماران، ارائۀ آموزش و مشاوره نیز هست، و مسئولیت پذیری بیماران را در قبال سپری کردن دورۀ طولانی درمان خود افزایش می دهد.

اطلاعات بیشتر دربارۀ سل، سل و اچ آی وی/ایدز از طریق اینترنت در دسترس است:
مراکز پیشگیری و کنترل بیماری آمریکا
برنامۀ اضطراری رییس جمهوری برای رهایی از ایدز
مؤسسۀ ملی الرژی و بیماری های عفونی
تا رنمای سل جهانی 2008
مشارکت استاپ تی بی

+ نوشته شده در  سه شنبه نهم مهر 1387ساعت 7:48  توسط ایرج کوه شکاف  | 

 
سل

تعریف

سل یک بیماری عمدتاً ریوی است که توسط مایکو باکتریوم توبرکلوزیس یا باسیل کُخ (BK) ایجاد میشود.

اهمیت بهداشتی

علیرغم کشف واکسن و داروهای بسیار موثر برای درمان سل در حال حاضریک سوم کل مردم جهان و 50 درصد مهاجران در حال حاضر آلوده با باسیل سل هستند برآورد میشود که در هر 4 ثانیه یک نفر در دنیا به سل مبتلا میشود و در هر 10 ثانیه در دنیا یک نفر از سل می میرد با این روال در یک دهه نزدیک به300 میلیون نفر به میکروب سل آلوده میشوند و این بیماری به دو شکل ریوی و خارج ریوی تظاهر مینماید که سل ریوی 85 درصد موارد و شکل خارج ریوی 15 درصد موارد را تشکیل میدهد.

مورد مشکوک به سل ریوی

شایعترین و مهمترین علامت ابتلا به بیماری سل ریوی ، سرفه پایدار به مدت 3 هفته یا بیشتراست که معمولاًهمراه خلط و گاهی خلط خونی است .

سایر علائم عبارتند از : تب ، درد قفسه سینه ، تنگی نفس ، کاهش وزن ، کاهش اشتها ، بی حالی و خستگی شبانه .

توجه: سابقه تماس با بیمار خلط مثبت ( بویژه کودکان و بالغین جوان ) شک به سل را بیشتر تقویت میکند .

علائم سل خارج ریوی به عضو مبتلا بستگی دارد مثل :

· درد قفسه سینه در سل پلور

· درد و تورم مفاصل در سل مفصلی

· نازایی در سل اعضای تناسلی

· اختلال ادراری و پیدایش خون در ادرار در سل کلیه

· سردرد ، تب و سفتی گردن در مننژیت سلی

· بزرگ شدن و احیاناًخروج چرک از گره های لنفاوی در سل گره های لنفاوی

· تغییر شکل استخوانها در سل استخوانی ( مانند زاویه دار شدن ستون فقرات و اختلال حرکتی در اندامها )

تشخیص

· آزمایش اسمیر مستقیم خلط : ( برای این منظوزر باید از فرد مشکوک به سل لااقل 3 نمونه خلط در عرض 3-2 روز جمع آوری و مورد آزمایش میکروسکوپی قرار گیرد )

· آزمایش میکروب شناسی خلط از جمله مهمترین ، در دسترس ترین و ارزانترین روش تشخیص سل ریوی ، بویژه در بالغین است .

· تشخیص سل برا ساس رادیوگرافی سینه و نتیجه تست توبرکولین از اهمیت بسیار کمتری برخوردار است .

· اساس تشخیص سل ریوی نتیجه آزمایش میکروسکوپی خلط بیماران مشکوک است .

« نحوه تهیه نمونه خلط از بیمار مشکوک به سل»

توجه:

- نمونه اول : باید در اولین مراجعه بیمار و زیر نظر پرسنل بهداشتی گرفته شود

- نمونه دوم : در همان روز اول بعد از گرفتن نمونه اول یک ظرف خلط خالی نیز به بیمار داده میشودتا صبح روز بعد بمحض بیدار شدن ، خلط صبحگاهی خود را در آن جمع آوری و به واحد بهداشتی بیاورد.

- نمونه سوم : در مراجعه روز دوم به واحد بهداشتی پس از تحویل نمونه دوم ،یک نمونه دیگر نیز در جا از بیمار گرفته میشود

نکته :

باید به بیمار نحوه تهیه خلط توضیح داده شود و کیفیت نمونه ها توسط پرسنل تحویل گیرنده نمونه بررسی گردد تا در صورت آب دهان بودن ، دوباره تهیه شود و نمونه آب دهان ارزش ارسال به آزمایشگاه را ندارد تا جایی که امکان دارد باید نمونه حاوی خلط سینه باشد و همچنین حجم نمونه گرفته شده حداقل باید حدود cc5 باشد .

تعاریف بر اساس محل ابتلا به سل و وضعیت باکتریولوژیکی در بالغین

—سل ریوی اسمیر مثبت

- بیماری که حداقل 2 آزمایش اسمیر خلط مثبت از نظر BK داشته باشد

- بیماری که فقط 1 ازمایش اسمیر خلط مثبت از نظر BK داشته باشد و تغییرات رادیو گرافیک قفسه سینه موید سل ریوی فعال باشد.

- بیماری که فقط 1 ازمایش اسمیر خلط مثبت از نظر BK و یک مورد هم کشت مثبت از نظر BK داشته باشد.

—سل ریوی اسمیر منفی

بیماری که تمام شرایط زیر را داشته باشد:

· بیماری که 2 دروه آزمایش اسمیر خلط ( هر دوره 3 آزمایش ) به فاصله 2 هفته انجام داده باشد و در هر دوره ، حداقل 2 اسمیر خلط از نظر BK منفی باشد.

· تغییرات رادیو گرافیک قفسه سینه موید سل ریوی باشد و علیرغم یکهفته درمان آنتی بیوتیکی وسیع الطیف ، تغییری در حال عمومی بیمار ایجاد نشود .

· تصمیم پزشک مبنی بر شروع درمان ضد سل

یا بیماری که تمام شرایط زیر را داشته باشد :

· بیماری با علائم مطرح کننده سل که بشدت بد حال باشد

· حداقل 2 اسمیر خلط مستقیم منفی از نظر BK داشته باشد.

· تغییرات رادیو گرافیک قفسه سینه موید سل ریوی فعال ( شامل تصاویر ضایعات سل ریوی با درگیری بافت بینابینی یا سل ارزنی ) باشد.

· تصمیم پزشک مبنی بر شروع درمان ضد سل

یا :

بیماری که آزمایش های اولیه اسمیر مستقیم خلط وی از نظر BK منفی بوده، ولی آزمایش کشت خلط او مثبت گزارش شود.

سل خارج ریوی

- ابتلا به سل سایر اعضای بدن به غیر از ریه

- ابتلا پلور ( پرده جنب ) و گروههای لنفاوی مدیاستن در این گروه قرار دارند

تعاریف بر اساس سابقه درمان

مورد جدیدبیماری که قبلاً هیچگونه داروی ضد سل مصرف نکرده و یا مدت مصرف داروها کمتر ازیک ماه باشد.

عودبیماری که در گذشته درمان شده و بعنوان بهبود یافته اعلام گردیده و در حال حاضر مجدداً با خلط مثبت مراجعه کرده است.

شکست درمان بیماری که آزمایش مستقیم خلط وی 5 ماه پس از شروع درمان هنوز مثبت باشد و یا در عرض همین مدت پس از منفی شدن ، مجدداً مثبت شود

درمان بعد از غیبت بیماری که حداقل یک ماه تحت درمان بوده ، حداقل پس از 2 ماه غیبت از درمان، مجدداً جهت درمان مراجعه کرده باشد.

وارده بیماری که در یک واحد دیگر تحت درمان بوده و جهت ادامه درمان به این واحد منتقل شده باشد .

مزمنبیماری که علیرغم درمان کامل مشتمل بر حداقل یک دوره رژیم درمانی گروه 1 و یک دوره کامل درمان مجدد( رژیم درمانی گروه 2) تحت نظارت مستقیم ، همچنان اسمیر مثبت باقی بماند یا اسمیر مثبت شود.

درمان

اساس درمان بیماری سل درمان دارویی بوده و طبق دستور ذیل میباشد :

گروه درمانی

بیماران تحت درمان

مرحله حمله ای

مرحله نگهدارنده

1

بیماران جدید با :

اسمیر مثیت

اسمیر منفی

خارج ریوی

2HRZE

یا

2HRZS

· 4HR

2

موارد عود

موارد شکست درمان

درمان بعد از غیبت ( با خلط مثبت)

2HRZES

و سپس

1HRZE

5HRE

· مرحله درمان نگهدارنده برای گروه 1 چهار ماه است ولی برای بیماران مبتلا به مننژیت سلی ، سل منتشر ارزنی یا مبتلایان به سا ستون مهره ها یا ضایعات عصبی ، مرحله نگهدارنده بمدت 7 ماه توصیه میسشود .

درمان بیماران مراجعه کننده بعد از غیبت

· اگر بیمار مبتلا به سل ریوی با سابقه بیش از یک ماه درمان گروه یک ، پس از 2 ماه غیبت از درمان ، مجدداً مراجعه نماید و آزمایش خلط وی مثبت باشد، باید تحت درمان گروه 2 قرار گیرد .

· بیماری که در گروه 1 تحت درمان قرار گرفته باشد و برای بیش از 2 ماه داروی خود را قطع کرده باشد و در موقع مراجعه مجدد ، اسمیر خلط وی منفی باشد ، میتوان درمان نوع اول را ادامه داد .

پایش در حین درمان

در جریان درمان دارویی ، بیماران باید به فواصل معینی مورد بررسی و نظارت قرار گیرند. لذا جهت اطمینان از موفقیت روند درمان در پایان ماههای ( 2 ، 4 و 6 ) ، ( 3 ، 5 و 8 ) پس از شروع درمان ، بسته به گروه درمانی ( 1 یا 2 ) هر بار 2 نمونه خلط آزمایش میشود .

آزمایش گسترده خلط

رژیم 6 ماهه

رژیم 8 ماهه

پایان مرحله حمله ای

پایان ماه دوم

پایان ماه سوم

در طی مرحله نگهدارنده

پایان ماه چهارم

پایان ماه پنجم

پایان درمان

ماه ششم

ماه هشتم

توجه:

- مرحله حمله ای در گروه 1 دو ماه است ولی اگر بیمار در پایان ماه 2 هنوز نتیجه آزمایش خلط او مثبت باقی مانده باشد درمان حمله ای را تا پایان ماه 3 ادامه میدهیم و پایان ماه آزمایش خلط را دوباره تکرار مینماییم و بدون توجه به نتیجه آزمایش خلط ، درمان نگهدارنده را آغاز میکنیم .

- مرحله حمله ای در گروه 2 برابر سه ماه است ولی اگر بیمار در پایان ماه 3 هنوز نتیجه آزمایش خلط او مثبت باقی مانده باشد درمان حمله ای را تا پایان ماه 4 ادامه میدهیم البته بدون استرپتومایسین ، و پایان ماه 4 آزمایش خلط را دوباره تکرار مینماییم اگر هنوز مثبت باقی مانده باشد کشت خلط و آزمایشات حساسیت دارویی را در صورت وجود امکانات انجام داده و درمان نگهدارنده را نیز آغاز میکنیم .

- برای بیماران خلط منفی و حتی مبتلایان به سل خارج ریوی ( در صورت داشتن خلط) توصیه میشود در پایان ماه دوم درمان ، یک بار از نمظر وجود باسیل سل در خلط مورد آزمایش قرار گیرند تا از منفی ماندن آنها اطمینان حاصل شود . انجام این آزمایش اساساً برای کنترل بیماران از نظر عدم ابتلا به بیماری سل ریوی با اسمیر خلط مثبت است که ممکن است در ابتدا به آن توجه نشده و تشخیص داده نشده باشد .

معیارهای نتایج درمان

تعاریف استاندارد جهت ثبت نتایج درمان در بیماران مبتلا به سل ریوی خلط مثبت

بهبود یافته بیماری که آزمایش خلط وی در زمان پایان درمان یا یک ماه قبل از آن ، منفی شده باشد و حداقل یک آزمایش

خلط منفی نیز در طی درمان داشته باشد .

تکمیل دوره درمان بیماری که دوره کامل درمان را دریافت داشته ولی از انجام یا نتیجه آزمایش خلط وی در پایان درمان اطلاعی

در دست نباشد .

شکست درمان بیماری که آزمایش مستقیم خلط وی 5 ماه پس از شروع درمان هنوز مثبت باشد و یا در عرض همین مدت پس

از منفی شدن ، مجدداً مثبت شود .

فوت شده بیماری که به هر علت در طول درمان سل فوت کند .

غیبت از درمان بیماری که به مدت 2 ماه یا بیشتر داروی خود را قطع کرده است .

انتقال یافته بیماری که پس از شروع درمان به یک واحد درمانی دیگر انتقال یافته باشد .

نکته :

1- چنانچه در طی درمان یک فرد بیمار مشخص شود که تشخیص سل در او اشتباه بوده است باید نام بیمار در دفتر سل خط خورده تا در تجزیه و تحلیل نتایج درمان ارزیابی نشوند اما شماره سلی که در دفتر به فرد فوق داده شده تغییر پیدا نمیکند و به فرد دیگری هم داده نمیشود و طبق فرم شماره 8 عدم ارزیابی بیمار فوق بعلت اشتباه در تشخیص گزارش میگردد.

2- نتایج درمان بیماران مبتلا به سل ریوی خلط منفی و سل خارج ریوی ، بعنوان بهبود یافته و شکست درمان اعلام نمیشود زیرا این نتایج فقط بر اساس آزمایش اسمیر خلط است ولی سایر نتایج از جمله تکمیل دوره درمان ، فوت شده ، غیبت از درمان و انتقال را میتوان به این بیماران بکار برد .

پیگیری اطرافیان بیمار

- تمام اطرافیان بیمار مبتلا به سل ریوی خلط مثبت ، به معاینه نیاز دارند .

- پیگیری بالغین : در صورتیکه فردی دچار سرفه باشد.باید بعنوان مورد مشکوک به سل تحت بررسی قرار گیرد و 3 نمونه خلط جهت آزمایش از وی تهیه شود . اگر اطرافیان علائم خاصی نداشته باشند ضمن آموزش علائم بیماری کافی است به آنها یاد آور شد تا در صورت احساس ناراحتی ، برای انجام معاینه مراجعه نمایند.

*توصیه میشود که یک ماه بعد نیز این افراد مورد معاینه مجدد قرار گیرند .

Eتوجه:

آزمون توبرکولین در بالغین کمتر ارزش دارد چون اکثر افراد بالغ دارای آزمون مثبت هستند .

  • پیگیری کودکان : کودکان بویژه در سنین کمتر از 6 سال که در معرض تماس بوده و علائم بالینی و نشانه های پاراکلینیک ( تست توبرکولین مثبت ، رادیوگرافی مشکوک ریه ، خلط یا شیره معده مثبت از نظر AFB )دارند باید بعنوان یک بیمار مبتلا به سل تحت معالجه قرار گیرند و در غیر اینصورت کلیه کودکان کمتر از 6 سال که در معرض تماس بوده اند باید درمان پیشگیری با ایزونیازید بمقدار 5 میلی گرم بازای هر کیلو گرم وزن بدن بطور روزانه و برای مدت 6 ماه دریافت نمایند .فرد آلوده جدید ( اعم از کودک یا بزرگسال ) ممکن است آزمون توبرکولیم منفی داشته باشد و سالم نیز باشد بروز علائم بیماری و مثبت شدن آزمون ممکن است در آینده آشکار شود اگر بیمار کودک است یررسی افراد خانواده جهت شناسایی فرد انتقال دهنده باسیل به کودک ضروری است .

توجه: افراد خانواده بیماران مسلول به پیگیری فعال نیاز دارند .

پیشگیری

مهمترین راه پیشگیری از سل ، درمان قطعی تمام بیماران مبتلا به سل ریوی با اسمیر خلط مثبت است و لیکن با رعایت یکسری اصول کلی شاید بتوان خطر انتقال عفونت را تا حدی کاهش داد .

  • اقدامات عمومی

- ارتقای سطح بهداشت در جامعه و محیط زندگی افراد

- آموزش عمومی بهداشت

- برقراری تهویه و نور کافی در اتاق بیماران

- تغذیه مناسب بیمار

  • اقدامات اختصاصی

پروفیلاکسی دارویی با ایزونیازید : درمان پیشگیری با ایزونیازید بمقدار 5 میلی گره بازای هر کیلوگرم وزن بدن بطور روزانه و برای مدت 6 ماه ، مانع پیشرفت عفونت ناشی از مایکوباکتریوم بطرف بیماری سل میشود این درمان فقط برای افراد در معرض خطر بالا ضروری است از جمله :

- نوزادان مادران مبتلا به سل ریوی با اسمیر خلط مثبت

- تمام کودکان کمتر از 6 سال که در معرض تماس بوده اند ولی علائم بالینی دال بر بیماری سل ندارند.

- بیماران دچار ضعف سیستم ایمنی ، افراد ممبتلا به دیابت کنترل نشده ، بیماران دچار نارسایی کلیه که تست توبرکولین مثبت دارند ( در صورت درخواست پزشک متخصص )

توجه: هرگز از ریفامپین جهت پیشگیر ی استفاده نکنید .

واکسیناسیون با BCG

واکسیناسیون جزء برنامه گسترش ایمنسازی ( EPI) کشوری است و بررسیها نشان داده که با واکسیناسیون نوزادان بوسیله واکسن BCG ، میتوان از بروز موارد خطر و مرگ زای بیماری ( شکل ارزنی و مننژیت سلی ) جلوگیری کرد و براساس دستورالعمل کشوری لازم است که واکسن در بدو تولد به شکل داخل جلدی در قسمت فوقانی بازوی چپ و بمقدار 05/0 میلی لیتر مایه کوبی شود و این میزان برای کودکان زیر 1 سال کفایت میکند و برای کودکان بیش از 1 سال 1/0 میلی لیتر توصیه میگردد .

برای کودکان 7 سال و بالاتر که در موعد مقرر مراجعه نکرده اند قبل از تلقیح واکسن BCG در صورت امکان باید تست مانتو انجام شود و در صورتی که اندوراسیون حاصل از تست کمتر از 6 میلی متر است واکسن تلقیح شود .

تلقیح واکسن BCG در دو مورد ممنوع است : 1- نوزادانی که علائم تب زرد دارند . 2- نوزادانی که عفونت HIV دارند

توجه: تلقیح یکبار واکسن BCG برای تمام طول عمر کفایت میکند.
 
+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و چهارم تیر 1387ساعت 9:49  توسط ایرج کوه شکاف  |